Âleykum selam we rahmetullahi we berakatuh kardeşim;
Bu iki ifadeyi birbirinden ayırmak gerekir. Çünkü bir sözün mecaz olması, tek başına onu haram veya küfür yapmadığı gibi; bir sözün edebe aykırı olması da tek başına kişiyi kâfir yapmaz. Burada sözün anlamı, kullanıldığı bağlam ve söyleyen kişinin kastı önemlidir.
Öncelikle şu temel kaideyi hatırlayalım; Her günah küfür olmadığı gibi, her edebe aykırı söz de küfür değildir. Bununla birlikte Müslümanın Allah Teâlâ hakkında kullandığı ifadelerde son derece dikkatli olması gerekir.
Bu tür ifadeler, İslam akaidi ve ahlakı açısından lafızların zâhiri, söyleyenin kastı (niyeti) ve edeb sınırları çerçevesinde iki ayrı başlıkta değerlendirilir.
1- "Allah’ın sopası yok ki..." İfadesinin Hükmü
Bu ifade Türkçede genellikle mecazen kullanılır. Bir kimsenin yaptığının karşılığını görmemesi, cezalandırılmaması , kendisini engelleyecek bir otoritenin bulunmaması veya tam tersi "Kişi yaptığı haksızlığın veya kötülüğün cezasını beklenmedik bir şekilde buldu" manasında gibi anlamlar kastedilir ki öyle de olsa uygun değildir.
Burada iki husus vardır;
- Söyleyen kişi Allah'a gerçek anlamda sopa isnad etmeyi kastetmiyorsa, bu sözden dolayı doğrudan küfür hükmü verilmez.
- Ancak Allah Teâlâ'nın isim ve sıfatlarıyla ilgili olmayan, O'nun hakkında yanlış bir tasavvura kapı aralayabilecek böyle ifadeleri kullanmak uygun değildir.
- Akide ve Tenzih Açısından
Allah Teâlâ mahlukata benzemekten, alet ve vasıtalara muhtaç olmaktan munezzehtir (Muhâlefetün li'l-Havâdis). Cümlenin taşıdığı mana "Allah ceza vermek için alete muhtaç değildir; dilediği kulunu dilediği şekilde, sebeblerle veya doğrudan cezalandırır" şeklinde olsa da kullanılan üslup şer'i edebe ve tenzih inancına uygun değildir.
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
«O'nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.» (Şûrâ 11)
Allah Teâlâ mahlûkatına benzemez. O'na noksanlık isnad etmek veya O'nu mahlûkata benzetmek câiz değildir. Dolayısıyla bu deyimi kullanan bir kimseye, yalnızca bu sözünden hareketle küfür isnad etmek doğru değildir. Fakat daha güzel ve yanlış anlaşılmaya kapalı ifadeler tercih edilmelidir. Mesela:
Allah'ın adaleti elbette tecelli edecektir.
Allah zalimlerin yaptıklarından habersiz değildir.
Allah dilerse Onun yaptığının karşılığını verir.
- Hüküm
Söyleyen kişi bunu haşa Allah'ı aciz görmek ya da alaya almak kastıyla değil, darb-ı mesel kabilinden ilahi adaleti vurgulamak için söylediğinden küfür teşkil etmez. Ancak Allah Teâlâ hakkında konuşurken hürmet ve tazim ifade eden kelimeler seçmek farzdır. Ciddiyetten uzak ve laubali bir benzetme içerdiği için bu ifadeyi kullanmak mekruh / tahrîmen mekruh (şiddetle sakınılması gereken) kabul edilir; müslümanın dili bu tür bayağı benzetmelerden arındırılmalıdır. Bunun yerine "İlahi adalet tecelli etti", "Men dakka dukka" veya "Alma mazlumun ahını, çıkar aheste aheste" gibi vakar ve hikmet barındıran ifadeler tercih edilmelidir.
2- "Allah’ım sen beni neyle sınıyorsun?" ve Benzeri Cümlelerin Hükmü
Bu ifade daha dikkatli değerlendirilmelidir. Çünkü burada Allah'a yöneltilen bir soru ve kişinin başına gelen sıkıntı karşısındaki ruh hâli söz konusudur. Musibet, hastalık veya sıkıntı anlarında ağızdan dökülen bu ve benzeri serzenişlerin hükmü, kişinin kalbindeki itikada ve kastına göre ayrışır:
A - Müslümanın Musîbet Karşısındaki Dili
Kur’an-ı Kerîm, musibet karşısında takınılması gereken tavrı ve söylenecek sözü açıkça öğretmiştir:
"Onlar; başlarına bir musîbet geldiğinde, 'Biz şubhesiz (her şeyimizle) Allah’a aidiz ve şubhesiz O’na döneceğiz' derler." (Bakara, 156)
Rasûlullah ﷺ ise acı ve hüzün karşısında ölçüyü şöyle koymuştur:
"Göz yaşarır, kalb mahzun olur; fakat Biz Rabb’imizin radı olacağından başka bir söz söylemeyiz." (Buhârî, Cenâiz, 43)
Özetle; Allah Teâlâ hakkında edebe mugayir mecazlar kullanmaktan lisanı korumak vacip olduğu gibi, musibet anında da dili itiraz ve şikayet kelimelerinden muhafaza etmek gerekir. Ağızdan böyle bir söz kaçtığında derhal istiğfar ve tecdîd-i iman edilmeli, şikayet Allah’tan kullara ya da kadere değil; yalnızca Yakub (a.s.) gibi Allah’a arz edilmelidir;
"Ben kederimi ve hüznümü sadece Allah’a arz ederim." (Yûsuf, 86)
Yakub عليه السلام, Allah'a hüznünü arz etmiştir. Bu, Allah'ın takdirine itiraz değil, Allah'a sığınmak ve O'ndan yardım istemektir.
İbn Kayyim رحمه الله, Medâricu's-Sâlikîn adlı eserinde Allah'a şikâyette bulunmak ile Allah'ın takdirinden şikâyetçi olmayı birbirinden ayırır.
Allah'a şikâyet etmek sabra aykırı değildir. Sabra aykırı olan, Allah'ın takdirine itiraz etmektir.
B - Büyük Günah ve Edebsizlik Olan Haller (Fıtri Zayıflık ve Sabırsızlık)
"Allah'ım, beni neden böyle bir imtihana tabi tutuyorsun?" demek. Burada sözün kastı önemlidir. Bir kimse:
Başına gelen musibetin hikmetini anlamak istiyorsa,
İçinde bulunduğu sıkıntıdan dolayı şaşkınlık yaşıyorsa,
Allah'tan yardım ve ferahlık istiyorsa, bu sözden dolayı Ona küfür hükmü verilmez. Ancak kişi bu soruyu Allah'ın hükmünü beğenmediği, Allah'ın kendisine haksızlık ettiğini düşündüğü veya Allah'ın takdirini sorgulayıp reddettiği anlamında söylüyorsa bu, haram olan bir itirazdır ve çok tehlikelidir.
«Allah beni neden böyle yarattı?» sorusunun, Allah'ın hikmetine itiraz amacıyla sorulması ile Allah'ın hikmetini öğrenme amacıyla sorulması birbirinden ayrılmıştır. İkinci durumun küfür olmadığı, birinci durumun ise çok tehlikeli olduğu aşikârdır.
C - Küfür Olan Haller (İtikadi İtiraz)
Allah'ın takdirine isyan ve itiraz etmek, Mesela bir kimsenin şöyle demesi;
"Allah bana neden böyle yaptı? Ben bunu hak edecek ne yaptım?"
"Allah'ın benim hakkımda böyle takdirde bulunması haksızlık!"
"Allah'ın benim başıma böyle bir şey getirmeye hakkı yok!" gibi ifadeler, Allah'ın adaletini ve hikmetini reddetme anlamında söyleniyorsa son derece ağır sözlerdir.
لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ
"O, yaptıklarından sorumlu tutulmaz; Onlar ise sorguya çekileceklerdir." (Enbiyâ 23)
Allah Teâlâ'nın hükümleri ve takdiri hikmetten uzak değildir. Kul, hikmetini kavrayamadığı bir musîbet karşısında Allah'a itiraz etmemelidir. Bununla birlikte burada da önemli bir ayrıntı vardır;
Allah'ın takdirinden hoşnutsuzluk göstermek ve sabırsızlık etmek günah olabilir; fakat her hoşnutsuzluk veya her isyan ifadesi kendiliğinden kişiyi İslâm'dan çıkarmaz. Küfür hükmü için sözün taşıdığı anlam ve kişinin kastı ayrıca değerlendirilmelidir.
Takva sahibi bir Müslüman nasıl konuşmalıdır?
Allah'ın takdirine teslimiyet, insanın acı hissetmemesi, üzülmemesi veya sıkıntılarını dile getirmemesi demek değildir.
Peygamberler de Allah'a dua etmiş, sıkıntılarını O'na arz etmişlerdir.
Eyyûb عليه السلام şöyle dua etmiştir:
أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ
"Şubhesiz bana sıkıntı dokundu. Sen merhametlilerin en merhametlisisin." (Enbiyâ 83)
Bu dua, sıkıntıyı Allah'a arz etmenin en güzel örneklerindendir.
Bir Müslümanın şu ifadeleri kullanması daha güzeldir:
«Allah'ım, bu imtihanımda bana sabır ve sebat ver.»
«Allah'ım, hakkımda hayırlı olanı takdir et.»
«Allah'ım, bu sıkıntının şerrinden beni koru.»
«Allah'ım, günahlarımı bağışla ve bana afiyet ver.»
«Allah'ım, Senin hikmetini her zaman kavrayamayabilirim; fakat senin her şeyi bildiğine ve hikmetle takdir ettiğine iman ediyorum.»
Hulâsatu'l Kavl; iki ifadeyi şöyle sonuçlandırabiliriz:
'Allah'ın sopası yok ki!' Mecazi bir deyim olarak kullanılması, tek başına küfür değildir. Ancak Allah hakkında böyle ifadeler kullanmak yerine daha saygılı ve açık ifadeler tercih edilmelidir.
'Allah'ım, Sen beni neyle sınıyorsun?' Bu cümle de tek başına küfür değildir. Kişi bunu sıkıntısını dile getirmek, şaşkınlığını ifade etmek veya yardım istemek için söylüyorsa tekfir edilemez. Fakat Allah'ın takdirini beğenmemek, O'na haksızlık isnad etmek ve hükmüne isyan etmek kastıyla söyleniyorsa haram ve çok tehlikelidir; taşıdığı inanç ve anlama göre küfür olur, sahibi kâfir de olabilir.
En önemli ölçü şudur; Müslüman Allah'a derdini anlatır ama Allah'tan şikâyetçi olmaz. Allah'tan yardım ister ama Allah'ın hükmünü sorgulayıp reddetmez. Bunlar birbirinden tamamen farklıdır.
Çevrimdışı
