Çözüldü Sevâdu'l-A'zam Ne Demektir?
- Konbuyu başlatan مراد
- Başlangıç tarihi
Çevrimiçi
Âleykum selam we rahmetullah ,
es-Sevâdu’l Â'zam : السواد الأعظم kavramı hadislerde ve Selef’in sözlerinde geçen önemli bir tâbirdir.
Lugat olarak “Sevâd” = çokluk, kalabalık topluluk, ‘zam = en büyük. Yâni: En büyük cemaat / Müslümanların ana kitlesi demektir.
Fakat şer‘î manada bunun neyi ifade ettiği konusunda ulema açıklama yapmıştır. Mesele sadece “sayısal çoğunluk” değildir.
Hadislerde Sevâdu’l-Â'zam
Rasûlullah ﷺ buyurdu ki: “Ummetim dalâlet üzerinde birleşmez. İhtilaf gördüğünüz zaman Size düşen Sevâdu’l- Â'zam’a sarılmaktır.”
(İbn Mâce, Kitâbu’l-Fiten, Bâb: es-Sevâdu’l-‘zam, Hadis no: 3950)
Bu rivayetin isnadında الكلام vardır. Bazı muhaddisler zayıf görmüş, bazıları farklı tariklerle hasen li-gayrihî derecesine yaklaştırmıştır. Ancak mana itibariyle ummetin icmâı ve cemaat nasslarıyla desteklenmektedir.
Çoğunluk ne demektir?
Burada iki yanlış anlayış vardır:
A) “Kim sayıca çoksa hak odur”
Bu doğru değildir. Çünkü;
وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
“Yeryüzündekilerin çoğuna uyarsan Seni Allah’ın yolundan saptırırlar.” (Enam 116)
Demek ki salt matematiksel çoğunluk hak ölçüsü değildir.
B) “Sadece birkaç âlimdir, ummet önemli değildir”
Bu da eksiktir. Çünkü Selef 'cemaat'i tamamen görünmez küçük bir zumreye indirgememiştir.
Selef ulemasının Anlayışı
Selef’in sözlerini topladığımızda şu ortaya çıkar:
Sevâdu’l- Â'zam = “Hak üzere bulunan Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat” yani: Sahabe yoluna bağlı olanlar, Sünnete sarılanlar, Bid‘at ehline karşı duranlar, ummetin ana gövdesini oluşturan hak ehli anlamındadır.
Abdullah b. Mubârak’in sözü
İmam Abdullah b. Mubârak’e: “Cemaat kimdir?” diye soruldu.
O dedi ki: Ebû Bekir ve Ömer’dir.”
Denildi ki: “Onlar vefat etti.”
Dedi ki: “Filan ve filan.”
Sonra denildi ki: “Onlar da öldü.”
Bunun üzerine dedi ki: “Ebû Hamza es-Sukkerî cemaattir.”
Yani hak bazen tek kişide bile olabilir.
Bu rivayetin manasını İmam İshak b. Râhûye şöyle açıklamıştır: “Yani eğer O hak üzerindeyse tek başına bile cemaat sayılır.” (el-Lâlekâî, Şerhu Usûli İ‘tikâdi Ehli’s-Sunne, no: 160)
O halde “Sevâdu’l-Â'zam” kimdir?
Usûl ehlinin açıklamasına göre Asıl ölçü: Hak ve sünnettir.
Hak üzere bulunan Ehl-i Sünnet topluluğu Sevâdu’l ‘zam'dır.
Bu bazen ummetin büyük çoğunluğu olabilir, bazen fitne zamanında azınlık olabilir. Nitekim Abdullah b. Mes‘ûd رضي الله عنه şöyle demiştir: “Cemaat, tek başına da olsan hakka uygun olandır.”
Bu söz farklı lafızlarla rivayet edilmiştir ve Selef arasında meşhur olmuştur.
Ehl-i Sünnet ulemasının açıklaması
İmam eş-Şâtıbî رحمه الله
Şâtıbî, “el-İ‘tisâm”da cemaat hakkındaki görüşleri zikreder ve özetle şunu belirtir:
Cemaatten maksad; Sahabenin üzerinde bulunduğu yol, Muctehid imamların yolu, Hak üzere olan Ehl-i Sünnet’tir. Yoksa avamın salt çoğunluğu değildir.
İbn Teymiyye رحمه الله
İbn Teymiyye şöyle der: “Ehlu’l-Cemaat haktır. Onlar az olsalar bile.” (Mecmû‘u’l-Fetâvâ, 3/347 civarı)
Hulâsatul kelam;
Sevâdu’l- ‘zam denince, mutlak anlamda “Hak üzere bulunan Ehl-i Sunnet ve’l-Cemaat” anlaşılır.
es-Sevâdu’l Â'zam : السواد الأعظم kavramı hadislerde ve Selef’in sözlerinde geçen önemli bir tâbirdir.
Lugat olarak “Sevâd” = çokluk, kalabalık topluluk, ‘zam = en büyük. Yâni: En büyük cemaat / Müslümanların ana kitlesi demektir.
Fakat şer‘î manada bunun neyi ifade ettiği konusunda ulema açıklama yapmıştır. Mesele sadece “sayısal çoğunluk” değildir.
Hadislerde Sevâdu’l-Â'zam
; عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ : إِنَّ أُمَّتِي لَا تَجْتَمِعُ عَلَى ضَلَالَةٍ، فَإِذَا رَأَيْتُمُ الاخْتِلَافَ فَعَلَيْكُمْ بِالسَّوَادِ الأَعْظَمِ
Enes b. Mâlik’ten rivayetle; قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ : إِنَّ أُمَّتِي لَا تَجْتَمِعُ عَلَى ضَلَالَةٍ، فَإِذَا رَأَيْتُمُ الاخْتِلَافَ فَعَلَيْكُمْ بِالسَّوَادِ الأَعْظَمِ
Rasûlullah ﷺ buyurdu ki: “Ummetim dalâlet üzerinde birleşmez. İhtilaf gördüğünüz zaman Size düşen Sevâdu’l- Â'zam’a sarılmaktır.”
(İbn Mâce, Kitâbu’l-Fiten, Bâb: es-Sevâdu’l-‘zam, Hadis no: 3950)
Bu rivayetin isnadında الكلام vardır. Bazı muhaddisler zayıf görmüş, bazıları farklı tariklerle hasen li-gayrihî derecesine yaklaştırmıştır. Ancak mana itibariyle ummetin icmâı ve cemaat nasslarıyla desteklenmektedir.
Çoğunluk ne demektir?
Burada iki yanlış anlayış vardır:
A) “Kim sayıca çoksa hak odur”
Bu doğru değildir. Çünkü;
وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
“Yeryüzündekilerin çoğuna uyarsan Seni Allah’ın yolundan saptırırlar.” (Enam 116)
Demek ki salt matematiksel çoğunluk hak ölçüsü değildir.
B) “Sadece birkaç âlimdir, ummet önemli değildir”
Bu da eksiktir. Çünkü Selef 'cemaat'i tamamen görünmez küçük bir zumreye indirgememiştir.
Selef ulemasının Anlayışı
Selef’in sözlerini topladığımızda şu ortaya çıkar:
Sevâdu’l- Â'zam = “Hak üzere bulunan Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat” yani: Sahabe yoluna bağlı olanlar, Sünnete sarılanlar, Bid‘at ehline karşı duranlar, ummetin ana gövdesini oluşturan hak ehli anlamındadır.
Abdullah b. Mubârak’in sözü
İmam Abdullah b. Mubârak’e: “Cemaat kimdir?” diye soruldu.
O dedi ki: Ebû Bekir ve Ömer’dir.”
Denildi ki: “Onlar vefat etti.”
Dedi ki: “Filan ve filan.”
Sonra denildi ki: “Onlar da öldü.”
Bunun üzerine dedi ki: “Ebû Hamza es-Sukkerî cemaattir.”
Yani hak bazen tek kişide bile olabilir.
Bu rivayetin manasını İmam İshak b. Râhûye şöyle açıklamıştır: “Yani eğer O hak üzerindeyse tek başına bile cemaat sayılır.” (el-Lâlekâî, Şerhu Usûli İ‘tikâdi Ehli’s-Sunne, no: 160)
O halde “Sevâdu’l-Â'zam” kimdir?
Usûl ehlinin açıklamasına göre Asıl ölçü: Hak ve sünnettir.
Hak üzere bulunan Ehl-i Sünnet topluluğu Sevâdu’l ‘zam'dır.
Bu bazen ummetin büyük çoğunluğu olabilir, bazen fitne zamanında azınlık olabilir. Nitekim Abdullah b. Mes‘ûd رضي الله عنه şöyle demiştir: “Cemaat, tek başına da olsan hakka uygun olandır.”
Bu söz farklı lafızlarla rivayet edilmiştir ve Selef arasında meşhur olmuştur.
Ehl-i Sünnet ulemasının açıklaması
İmam eş-Şâtıbî رحمه الله
Şâtıbî, “el-İ‘tisâm”da cemaat hakkındaki görüşleri zikreder ve özetle şunu belirtir:
Cemaatten maksad; Sahabenin üzerinde bulunduğu yol, Muctehid imamların yolu, Hak üzere olan Ehl-i Sünnet’tir. Yoksa avamın salt çoğunluğu değildir.
İbn Teymiyye رحمه الله
İbn Teymiyye şöyle der: “Ehlu’l-Cemaat haktır. Onlar az olsalar bile.” (Mecmû‘u’l-Fetâvâ, 3/347 civarı)
Hulâsatul kelam;
Sevâdu’l- ‘zam denince, mutlak anlamda “Hak üzere bulunan Ehl-i Sunnet ve’l-Cemaat” anlaşılır.