Çevrimdışı
İbn Kayyim şöyle der: “Allah’ı, peygamberi ve dini konusunda Hristiyanlardan daha fazla ihtilafa düşmüş başka bir millet bilmiyoruz. Bir adama; eşine, kızına, annesine ve babasına dinlerini sorsan, her biri sana farklı bir cevap verir.”
İbn Kayyim rahimehullah bu ifadeyle Hristiyan teolojisindeki yapısal akîde krizine işaret eder. ALLAH-u Teâlâ’nın zatı, sıfatları ve fiilleri konusunda Teslis doktrini; Îsâ aleyhisselâm’ın ulûhiyyeti, nübüvveti ve beşerî mahiyeti hakkında birbirini nakzeden yorumlar üretmiştir. İznik’ten Kadıköy’e uzanan konsil süreci, vahye dayalı kesinlikten ziyade felsefî uzlaşılara yaslanan bir din tasavvuru doğurmuştur. Bu durum, epistemolojik olarak dinin bireysel algıya indirgenmesine yol açmış; aynı aile fertleri arasında dahi müşterek bir iman tanımı oluşmasını imkânsız kılmıştır. İbn Kayyim’in tenkidi sosyolojik değil, usûlîdir: Akîdede vahyin muhafazası ve tevhidin merkeziyetini vurgular.
İbn Kayyim’in tenkidi bugün daha da berraklaşmıştır. Vahyin yerine tarihsel uzlaşıyı, tevhidin yerine yoruma açık metafiziği koyan her din tasavvuru, zamanla akîdeyi şahsî algıya indirger. Günümüz Müslümanları için ders şudur: İhtilafın panzehiri çoğul söylem değil, sahih usûldür. Kur’an ve sahih sünnet merkezli tevhid muhafaza edilmezse, modern ideolojiler ve psikolojik ihtiyaçlar dini yeniden üretir. Akîde, duygunun değil bilginin; çoğunluğun değil hakikatin alanıdır. Tevhid zayıflarsa ümmet, aynı ev içinde bile ortak iman dili kuramaz.
Bu tespit, akîdenin ontolojik değil tarihsel uzlaşıya bağlandığında nasıl çözündüğünü gösterir. Vahyin belirleyiciliği kalktığında, hakikat sabit bir ölçü olmaktan çıkar; yorum, kimlik ve duygu belirleyici hâle gelir. Bu ise ihtilafı arızi değil yapısal kılar. İbn Kayyim’in uyarısı, yalnız Hristiyan teolojisine değil, usûlünü kaybeden her dinî söyleme yöneliktir: Tevhid korunmazsa din, ilke değil deneyim üretir; iman, teslimiyet değil aidiyet olur.
İbn Kayyim rahimehullah bu ifadeyle Hristiyan teolojisindeki yapısal akîde krizine işaret eder. ALLAH-u Teâlâ’nın zatı, sıfatları ve fiilleri konusunda Teslis doktrini; Îsâ aleyhisselâm’ın ulûhiyyeti, nübüvveti ve beşerî mahiyeti hakkında birbirini nakzeden yorumlar üretmiştir. İznik’ten Kadıköy’e uzanan konsil süreci, vahye dayalı kesinlikten ziyade felsefî uzlaşılara yaslanan bir din tasavvuru doğurmuştur. Bu durum, epistemolojik olarak dinin bireysel algıya indirgenmesine yol açmış; aynı aile fertleri arasında dahi müşterek bir iman tanımı oluşmasını imkânsız kılmıştır. İbn Kayyim’in tenkidi sosyolojik değil, usûlîdir: Akîdede vahyin muhafazası ve tevhidin merkeziyetini vurgular.
İbn Kayyim’in tenkidi bugün daha da berraklaşmıştır. Vahyin yerine tarihsel uzlaşıyı, tevhidin yerine yoruma açık metafiziği koyan her din tasavvuru, zamanla akîdeyi şahsî algıya indirger. Günümüz Müslümanları için ders şudur: İhtilafın panzehiri çoğul söylem değil, sahih usûldür. Kur’an ve sahih sünnet merkezli tevhid muhafaza edilmezse, modern ideolojiler ve psikolojik ihtiyaçlar dini yeniden üretir. Akîde, duygunun değil bilginin; çoğunluğun değil hakikatin alanıdır. Tevhid zayıflarsa ümmet, aynı ev içinde bile ortak iman dili kuramaz.
Bu tespit, akîdenin ontolojik değil tarihsel uzlaşıya bağlandığında nasıl çözündüğünü gösterir. Vahyin belirleyiciliği kalktığında, hakikat sabit bir ölçü olmaktan çıkar; yorum, kimlik ve duygu belirleyici hâle gelir. Bu ise ihtilafı arızi değil yapısal kılar. İbn Kayyim’in uyarısı, yalnız Hristiyan teolojisine değil, usûlünü kaybeden her dinî söyleme yöneliktir: Tevhid korunmazsa din, ilke değil deneyim üretir; iman, teslimiyet değil aidiyet olur.
