1- darul harbte vergi vermemek caiz mi ?
2- darul islamda vergi vermemek caiz mi ?
2- darul islamda vergi vermemek caiz mi ?
Çözüldü Vergi Vermemek Caiz mi ?
- Konuyu Başlatan ogrencitalebe
- Başlangıç tarihi
Dar’ul-harb’te Kâfir Düzene Vergi Vermenin Fıkhi ve İtikadi Hükmü
Küfür düzeninin hüküm sürdüğü Dâr'ul Harb diyarlarının bekâsına sebeb olacak girişimlerden mûminler kaçınmakla yükümlüdür. Bunun için meşru yollara başvurmaktan kaçınılmamalıdır. Tağuti düzenle idare olunan ülkelere zarûriyet olmadan vergi vermek, zulûm olmasının yanında, musluman zaten zekatını vermek durumundadır. Vergi vermek zekat sayılmayacağı gibi, isteyerek vermenin durumunda vebali çok ağırdır.
Zorunlu Mâlî Yükümlülükler, Muks (Haksız Vergi), Velâ ve Ahid Fıkhı
Devletlerin varlıklarını ve idarî mekanizmalarını sürdürebilmeleri için maddî kaynaklara ihtiyaçları vardır; bu kaynakların başında da halktan toplanan vergiler gelir. Bununla birlikte bir devletin cebren veya kanun zoruyla vergi toplaması; o vergiyi ödemek zorunda kalan her ferdin o devletin rejimini, inancını ve ideolojisini benimsediği yahud Ona dînî anlamda destek verdiği manasına gelmez.
İslâm fıkhında zorunlu olarak mal ödemek ile gönüllü olarak bir düzeni desteklemek; haksız tahsilat ile meşru mali yükümlülük; kişinin cebren ödeme yapması ile gönüllü olarak haksızlığa iştirak etmesi birbirinden ayrılır. Aynı şekilde gayrimüslimlerle dünyevî mali muamelelerde bulunmak ile dinî velâ, küfrü benimseme veya Müslümanlara karşı düşmanlıkta onlara yardım etme aynı hükümde değerlendirilmez. Bu sebeble vergi ödeyen kişinin hükmü, yalnızca ödeme fiiline bakılarak değil, ödemenin niteliği, iradesi ve şartları dikkate alınarak belirlenir.
1- Meks (Haksız Tahsilat) Yasağı ve Vebalin Aidiyeti
İslâm'da insanların mallarının bâtıl yollarla ve şer'î bir hak bulunmaksızın alınması haramdır:
"Birbirinizin mallarını aranızda bâtıl yollarla yemeyin." (Bakara, 188)
Fıkıhta meks, şer'î bir hak ve meşru dayanak bulunmaksızın insanların mallarından haksız yere alınan tahsilatları ifade eder. Bu tür haksız tahsilatı yapan kimseye mâkis denir. Bununla birlikte her mali tahsilatın meks sayılması doğru değildir. Tahsilatın sebebi, niteliği, yöntemi ve hukuki dayanağı ayrıca incelenmelidir.
Rasûlullah’ı (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) şöyle buyururken işittim: "Meks (haksız vergi/haraç/bâc) toplayan kimse cennete giremez!"
(Ebû Dâvûd, es-Sunen, Kitâbu'l-Harâc ve'l-İmâre ve'l-Fey, Bâbun fî's-Siâyeti ale's-Sadaka, Hadis no: 2937; Ahmed b. Hanbel, el-Musned, Hadis no: 17380; Dârimî, es-Sunen, Hadis no: 1709; Hâkim, el-Mustedrek, C. 1, Sf: 404)
Hadis sahihtir. İmam Hâkim "Muslim'in şartına göre sahihtir" demiş, İmam ez-Zehebî Telhîs'inde bunu tasdik etmiştir. Şeyh el-Elbânî de es-Silsiletu's-Sahîha, Hadis no: 3405’de hadisin isnadının sahih olduğunu tasrih etmiştir.
İmam en-Nevevî (rahimehullâh), meks toplayan kimsenin büyük günah işlediğini ve lânetin bizzat bu parayı haksızca alan/tahsil eden zâlime ait olduğunu şöyle beyan eder:
(İmam en-Nevevî, el-Minhâc Şerhu Sahîhi Muslim b. el-Haccâc, Kitâbu'l-Hudûd, Bâbu Men İ'terefe alâ Nefsihî bi'z-Zinâ, C. 11, Sf. 202-203, Hadis no: 1695 şerhi)
İbn Âbidîn (rahimehullâh), dükkânlardan ve esnaftan zorla toplanan gayr-i meşrû vergilerin (meks ve avârız) hükmünü ve mükellefin durumunu beyan ederken şöyle der:
(İbn Âbidîn, Reddu'l-Muhtâr ala'd-Durri'l-Muhtâr [Hâşiyetu İbn Âbidîn], Kitâbu'l-Cihâd, Bâbu'l-Uşr / Bâbu'l-Cizye ve Fıkhu'l-Muks, C. 4, Sf. 172-173; ayrıca zâlimden canı ve malı kurtarmak için ödenen bedelin hükmü için bkz: C. 5, Sf. 362)
İslâm Hukukunda Zekât Dışında Mâlî Yükümlülük Var mıdır? (Nevâib ve Avârız Fıkhı)
İslâm devletinin mali gelirleri yalnızca zekâttan ibaret değildir. Şeriatın belirlediği zekât, öşür, cizye, harâc, ganimet ve fey gibi gelirler de devlet hazinesinin kaynakları arasındadır. Ayrıca beytu'lmâlin yetersiz kaldığı olağanüstü durumlarda, Müslümanların zorunlu ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla ilave mali yükümlülüklerin konulması meselesi fakihler tarafından tartışılmıştır. Zekât ise işveren sıfatına göre değil, zekâta tabi malın ve farziyet şartlarının gerçekleşmesine göre yükümlülük doğuran bir ibadettir. Ancak devlet hazinesinin (beyt'u'l mâlın) zayıflaması veya kamu bütçesinin bozulması durumunda, Beytu'l mâlin yetersiz kaldığı ve Müslümanların zorunlu ihtiyaçlarının karşılanamadığı durumlarda, şartları oluşmuş ilave mali yükümlülüklerin konulması fakihler tarafından caiz veya vâcib olabilecek bir uygulama olarak ele alınmıştır. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Tahsilatın gerçek bir ihtiyaca dayanması, ihtiyaç miktarını aşmaması, adalet ve hakkaniyet esaslarına uygun olması gerekir. Yöneticilere itaat de yalnızca meşru ve mâruf olan hususlarda söz konusudur. Bu meseleye delalet eden iki muhim rivâyet şöyledir:
O şöyle dedi: "Ben sordum —yahud Nebî’ye (sallallahu aleyhi ve sellem) soruldu—;
Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şubhesiz ki malda zekâttan başka da hak vardır!" ' Sonra Bakara sûresindeki şu âyeti okudu: 'İyilik, yüzlerinizi doğu ve batı tarafına çevirmeniz değildir ...' (Bakara, 177)."
(Tirmizî, es-Sunen, Kitâbu'z-Zekât, Bâbu Mâ Câe inne fi'l-Mâli Hakkan Sivâ'z-Zekât, Hadis no: 659; Dârimî, es-Sünen, Hadis no: 1686)
İsnadında yer alan Ebû Hamza Meymûn el-A‘ver sebebiyle zayıf kabul edilmiştir. Ancak mana cihetiyle âyetin emrettiği infak ve zaruret halleriyle teyit edilmiştir.
Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Malda zekâttan başka hiçbir hak yoktur."
(İbn Mâce, es-Sünen, Kitâbu'z-Zekât, Bâbu Fardi'z-Zekât, Hadis no: 1789)
Hadisin Peygamber’e nisbeti (merfû oluşu) munker/illetli bulunmuş; doğrusunun İbn Ömer’in kendi sözü (mevkûf) olduğu belirtilmiştir.
Rivâyetler Arasındaki Fıkhî Telif;
Bu iki rivâyet arasındaki zahirî teâruz fıkıh usûlüne göre şöyle telif edilir:
Rivayetler arasında zahirî bir anlam farklılığı bulunmaktadır. Ancak bu rivayetlerin isnad durumları dikkate alındığında, aralarında kesin ve bağlayıcı bir telif kurmak doğru değildir. Fıkhen ise zekâtın belirli şartları ve miktarları bulunan sürekli bir farz olması ile zaruret hâllerinde ortaya çıkan diğer mali sorumluluklar birbirinden ayrılmalıdır. Zekât dışında vacip mali sorumlulukların bulunması, Bakara 177. ayeti ve nafaka ile zaruret hükümleri gibi başka deliller çerçevesinde değerlendirilir. Bununla birlikte bu husus, devletin sınırsız ve keyfî vergi koyma yetkisine sahip olduğu anlamına gelmez
Böylece anlaşılmaktadır ki; meşrû kamu maslahatına ve zarurete dayalı geçici tahsilatlar meks sayılmaz. Haram ve lânetlenmiş olan meks ise; keyfî, lüks, israf ve haram düzenlerin çarkını döndürmek için halktan zorla gasbedilen haksız paralardır.
İslâm Devleti'ndeki Zarûret Gelirleri (Nevâib) ile Küfür Diyarındaki Vergi Kıyas Edilebilir mi?
İslâm fıkhında devlet gelirleri normal şartlarda zekât, öşür, cizye, harâc, ganimet ve fey gibi meşru kaynaklara dayanır. Ancak beytu'l-mâlin boşalması veya yetersiz kalması durumunda, ulemâ zarûret halinde varlıklı kimselerden geçici olarak katkı alınabileceğini tasrih etmiştir.
Nitekim İbn Teymiyye (rahimehullâh) şöyle der:
Ebu'l-Hasen el-Mâverdî (rahimehullâh) de şöyle der:
Burada söz konusu olan, yöneticinin keyfî biçimde mal toplaması değil, zaruri ihtiyacın karşılanmasıdır. Bu sebeble hüküm, ihtiyaç ve maslahat şartlarından bağımsız değerlendirilemez.
Bu İki Vakıa Arasındaki Mahiyet Farkı:
Burada zikredilen fetvalar meşru İslâm emîrinin dini ikame etmek, ribât/cihad sınırlarını korumak ve Müslümanların umumi maslahatını temin etmek gayesiyle koyduğu geçici hükümlerdir. Bu nakiller, kâfir devletlerin kendi beşerî nizamları adına aldıkları vergilere meşruiyet kılıfı yapılamaz.
İslâm devletinde zaruret ve maslahat sebebiyle konulabilecek ilave mali yükümlülüklerle gayrimüslim yönetimlerin tahsil ettiği vergiler aynı hukuki zeminde değerlendirilmez. Bununla birlikte gayr-i muslim bir yönetimin tahsil ettiği her verginin otomatik olarak meks olduğu da söylenemez. Müslümanın bu vergileri ödeme yükümlülüğü, verginin niteliği, kişinin bulunduğu ülkeyle arasındaki hukukî ilişki, emân ve ahid durumu, ödeme imkânı ve zorlanma derecesi dikkate alınarak incelenmelidir. Haksız tahsilata cebren maruz kalan kimsenin hükmü, bu tahsilatı yapan ve haksız yere mal alan kimsenin hükmünden ayrıdır.
2- Dar'ul Harbde Vergi Ödemek Küfür ve Velâ mıdır?
Bir Müslümanın gayr-i muslim bir yönetim altında bulunması veya o yönetime zorunlu olarak vergi ödemesi, tek başına küfür yahud dinden çıkaran bir muvalât değildir. Çünkü zorunlu mali ödeme, küfür inancını benimsemek, onu tasvib etmek veya Müslümanlara karşı düşmanlıkta gayr-i muslimlere yardım etmekle aynı şey değildir. Velâ ve muvalâtın itikadî ve amelî boyutları bulunduğundan, her fiil kendi mahiyeti, amacı ve şartları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
a-Dinden Çıkaran Muvalât ile Dünyevî Muamelelerin Birbirinden Ayrılması
Dinden çıkaran muvalât, küfrü benimsemek, onu din olarak tasvib etmek veya İslâm'a karşı küfür ehline dinî ve itikadî bağlılık göstermek gibi hususlarla ilgilidir. Bununla birlikte her sevgi, alışveriş, ticaret, komşuluk veya zorunlu mali ilişki dinden çıkaran velâ kapsamında değerlendirilmez. Bir fiilin hükmü, mahiyeti, amacı ve doğurduğu sonuçlar dikkate alınarak belirlenir. Hapis, haciz veya başka bir zarardan korunmak için zorunlu ödeme yapan kimse, sırf bu fiili sebebiyle küfre nisbet edilemez.
b- Günlük İktisadî Zarûret:
Günümüzde Müslümanlar, yaşadıkları ülkelerin ekonomik ve idarî düzenleri içerisinde çeşitli doğrudan ve dolaylı mali yükümlülüklerle karşılaşmaktadır. Bu yükümlülükleri yerine getirmek, tek başına o ülkenin inanç sistemini veya ideolojisini benimsemek anlamına gelmez. Çünkü bir fiilin itikadî hükmü, yalnızca dış görünüşüne bakılarak değil, mahiyeti ve kişinin iradesi dikkate alınarak belirlenir. Dolayısıyla zorunlu vergi ödemesinden hareketle bütün mükellefleri tekfir etmek doğru değildir..
c- Kâfirlerle Mâlî Muamelenin Aslı:
Âişe'den (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) validemizden rivâyet edildiğine göre; Nebî (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) bir Yahudiden belirli bir vâdeye kadar yiyecek satın aldı ve Ona demirden bir zırhını rehin bıraktı.
(Buhârî, es-Sahîh, Kitâbu'r-Rehn, Bâbu Men Rehene Dir'an, Hadis no: 2068; Muslim, es-Sahîh, Kitâbu'l-Musâkât, Bâbu'r-Rehni ve Cevâzihî fi'l-Hadar, Hadis no: 1603)
3- Siyerden Deliller ve İstidlâl Sınırı
A) Hendek Gazvesi ve Gatafân Hadisesi:
Ahzâb kuşatması sırasında Rasûlullah ﷺ, Gatafân kabilelerinin kuşatmadan çekilmesini sağlamak amacıyla Medine hurmalarının bir kısmının verilmesini müzakere etmiştir. Bu konuda Sa'd b. Muâz ve Sa'd b. Ubâde رضي الله عنهما ile istişare etmiş; Onların bu tavizi uygun görmemeleri üzerine anlaşma gerçekleştirilmemiştir. Bu hadise, daha büyük bir zararı önlemek amacıyla mâli tavizin muzakere edilebileceğini gösteren siyer örneklerindendir. Ancak bu olay, modern devlet vergileriyle aynı hukuki olay değildir ve doğrudan onların hükmünü belirlemez.
Sâ‘d b. Muâz ve Sâ‘d b. Ubâde (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) ile istişare etmiş; Onların izzet gösterip bu sulhû istememesi üzerine teklif tatbik edilmemiştir (Abdurrazzâk, el-Musannef, Hadis no: 9737; İbn Hişâm, es-Sîre, C. 3, Sf: 704).
B) Suheyb b. Sinân’ın (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) Malını Terk Etmesi:
Suheyb (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) Mekke’den Medine’ye hicret ederken muşrikler yolunu kesmiş; O da canını ve dinini kurtarmak adına Mekke’deki bütün servetini muşriklere terk etmiştir. Medine’ye vardığında Rasulullah ﷺ Onu: "Alışveriş kâr etti ey Ebû Yahyâ!" diyerek müjdelemiştir (Hâkim, el-Mustedrek, Hadis no: 5700; Bakara Sûresi 207. âyetin nuzûl sebebi).
Suheyb er-Rûmî رضي الله عنه'nin hicret sırasında malını terk etmesi ve Rasûlullah ﷺ'nin رَبِحَ الْبَيْعُ أَبَا يَحْيَى buyurması, dinini ve hicretini korumak amacıyla malından vazgeçmenin meşruiyetine delil olarak zikredilebilir. Bu hadise, kişinin daha büyük bir zararı önlemek için malî kayba katlanmasının tek başına küfür veya velâ sayılamayacağını destekler. Ancak modern vergi ödeme meselesinin doğrudan delili değildir. Bu hadiselerden çıkarılabilecek genel ilke şudur:
Müslümanın dinini, canını, malını veya hürriyetini korumak amacıyla daha büyük bir zararı önlemek için malî kayba katlanması ya da istemediği bir mali ödemeye zorlanması, tek başına küfür veya dinden çıkaran muvalât sayılmaz. Bununla birlikte verilen malın hangi amaçla kullanıldığı, kişinin bu kullanıma gönüllü destek verip vermediği ve olayın şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
4- Emân Hukuku, Sahtecilik ve Nefsi Korumak
Ahde Vefâ ve Hıyanet Yasağı:
Müslümanın emân, vatandaşlık, ikamet veya sözleşme ilişkisi içerisinde bulunduğu bir yerde, üstlendiği meşru yükümlülükleri ve güven ilişkisini gözetmesi gerekir. Emân ve ahde vefa, İslâm'ın önemli hükümlerindendir. Bununla birlikte bir ülkede yaşamak, o ülkenin bütün kanunlarının şer'an bağlayıcı bir ahid olduğu anlamına gelmez. Her yükümlülük kendi hukuki ve fıkhî niteliğine göre değerlendirilir. Sahte belge düzenlemek, gerçeğe aykırı beyanda bulunmak ve dolandırıcılık yapmak ise yalan, hile ve başkalarının haklarını ihlal etme gibi haram unsurlar taşıyabilir. Buna karşılık kanunun tanıdığı muafiyetlerden yararlanmak, gerçek giderleri göstermek ve haksız tahsilata itiraz etmek sahtecilik veya hıyanet değildir.
O da Nebî'den (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) nakletti; şöyle buyurdu: "Kıyamet gününde her hain (ahdini bozan) için bir sancak dikilir ve: 'Bu filancanın hıyanetidir' denilir."
(Buhârî, es-Sahîh, Kitâbu'l-Cizye ve'l-Muvâdea, Bâbu İsmil-Ğâdiri li'l-Berri ve'l-Fâcir, Hadis no: 3188; Muslim, es-Sahîh, Kitâbu'l-Cihâd ve's-Siyer, Bâbu Tahrîmi'l-Ğadr, Hadis no: 1735)
Bu hadis, emân ve ahid ilişkisi içerisinde bulunan kimsenin hıyanet etmesinin haram olduğuna delildir. Ancak her vergi uyuşmazlığı veya her hukuki itiraz hıyanet sayılamaz. Hıyanetin gerçekleşmesi için öncelikle korunması gereken bir ahdin, emânın veya güven ilişkisinin bulunması ve kişinin bunu haksız biçimde ihlal etmesi gerekir.
Nefsi Tehlikeye Atmama İlkesi:
Müslüman, vergi yükümlülükleri konusunda sahtecilik, dolandırıcılık ve hile gibi haram yollara başvurmamalıdır. Aynı şekilde haksız bir tahsilata karşı hakkını ararken kendisini gereksiz ve ölçüsüz tehlikelere mâruz bırakmamalı; mümkün olan meşru yolları tercih etmelidir. Nefsi gereksiz tehlikeye atmama ilkesi bu konuda genel bir ahlâkî ve fıkhî esas olarak zikredilebilir. Ancak bu hadis, doğrudan vergi kaçırma meselesinin özel delili değildir.
Rasûlullah (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) şöyle buyurdu: "Mû'minin kendisini zelil kılması yakışmaz!"
Ashâb: "Kişi kendisini nasıl zelil kılar?" diye sordular.
"Güç yetiremeyeceği belanın altına girer (kendisini kaldıramayacağı fitne ve imtihanın önüne sürer)!" buyurdu.
(Tirmizî, es-Sunen, Kitâbu'l-Fiten, Bâbu Mâ Câe Lâ Yenbağî li'l-Mû'mini En Yuzille Nefseh, Hadis no: 2254 [Hasen]; İbn Mâce, es-Sunen, Kitâbu'l-Fiten, Bâbu Tevakkî'l-Fitne, Hadis no: 4016; Ahmed b. Hanbel, el-Musned, Hadis no: 23330; Beyhakî, Şuabu'l-Îmân, Hadis no: 10323)
Meşrû Tasarruf:
Kişi, yürürlükteki mevzuatın tanıdığı gerçek ve meşrû muafiyetlerden, indirimlerden, istisnalardan ve gider gösterme imkânlarından yararlanabilir. Gerçek ticari giderlerini beyan etmek ve kanunun tanıdığı hakları kullanmak hile veya hıyanet değildir. Ancak sahte fatura düzenlemek, gerçeğe aykırı belge sunmak ve olmayan giderleri varmış gibi göstermek bu kapsamda değerlendirilemez.
5- Zulmû Defetmek İçin Verilen Bedel (Rüşvet Meselesi)
Haksız bir menfaat elde etmek veya başkasının hakkını çiğnemek için para vermek lânetlenmiş rüşvettir. Ancak kişi kendisine yönelecek açık bir zulmû/haksız cezayı savmak veya meşru hakkını kurtarmak için başka yol bulamayıp para vermek zorunda kalırsa;
Haksız menfaat elde etmek, başkasının hakkını çiğnemek veya adaleti bozmak amacıyla verilen rüşvet haramdır. Ancak kişi meşru hakkını elde etmek veya kendisine yönelen açık bir zulmü önlemek için başka bir yol bulamaz ve çaresiz kalarak para vermek zorunda kalırsa, şartlarına göre veren kişi günahkâr olmayabilir; buna karşılık haksız para alan kimse günahkâr olur. Burada verilen paranın başkasının hakkını gasb etmek amacı taşımaması, kişinin meşru bir hakkını koruması ve başka bir çözüm yolunun bulunmaması önemlidir. Kanunen tahakkuk etmiş meşru bir borcu ödememek amacıyla görevliye para vermek ise bu ruhsat kapsamında değerlendirilmez.
6- Vergi Zekât Yerine Geçer mi?
Vergi Zekâttan Düşülemez
Devlete ödenen hiçbir vergi zekât borcundan mahsub edilemez. Zekât, Tevbe sûresi 60. âyetinde belirtilen zekât sarf yerlerine verilmesi gereken mustakil bir mali ibadettir. Zekâtın geçerliliğinde niyet, temlik ve sarf yerleri gibi şartlar gözetilir. Ancak zekâtın sekiz sınıfın tamamına dağıtılmasının şart olup olmadığı konusunda mezhepler arasında farklı hükümler bulunmaktadır. Bu sebeble konu, ilgili mezhebin mûteber görüşleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Vergi ise kamusal harcamalara giden dünyevî bir mükellefiyettir.
Borç Olarak Matrahtan Düşülmesi
Zekât hesablama tarihinde mevcud olan borçların zekât matrahından düşülüp düşülmeyeceği, borcun niteliğine, vadesine ve mezheblerin ilgili hükümlerine göre değerlendirilir. Tahakkuk etmiş, vadesi gelmiş ve ödenmesi gereken borçlarla henüz vadesi gelmemiş veya gelecekte ortaya çıkacak tahmini yükümlülükler aynı hükümde değildir. Bu sebeble devlete ödenecek vergilerin tamamının her durumda zekât matrahından düşüleceği söylenemez. Konu Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheblerinin borçların zekâta etkisi hakkındaki hükümleri karşılaştırılarak açıklanmalıdır.
7- Vergi Ödemeyi Küfür Saymak İçin İleri Sürülen Şartların Değerlendirilmesi
Bazı kimseler tarafından, gayr-i muslim bir yönetime vergi ödemenin küfür sayılmaması için birtakım ilave şartlar ileri sürülebilmektedir. Bu şartların şer'î delillerle sabit olup olmadığı ayrıca incelenmelidir. Bir Müslümanın zorunlu mali yükümlülüğünü yerine getirmesi, tek başına küfür veya dinî bağlılık sayılamayacağı gibi, bu hükmün geçerliliğini belirlemek için nasslarda bulunmayan şartlar da kendiliğinden dinî yükümlülük hâline getirilemez. İddia edilen şartların kaynağı ve bağlamı ortaya konulmadan bunların kesin biçimde reddedilmesi de ilmî usule uygun değildir.
1- Yeryüzünde İslâm devleti olmayacak,
2- Sistemi yıkmak için tüm gücüyle çalışacak,
3- Mutlaka özel menfaat gözetecek; yoksa vergi vermek küfürdür"
Hulâsatu’l Kavl;
1- Gayr-i muslim bir yönetim altında yaşayan Müslümanın vergi ödemesi, sırf bu fiil sebebiyle küfür veya dinden çıkaran bir muvalât değildir. Zorunlu mali ödeme ile küfür inancını benimsemek, Onu tasvib etmek veya Müslümanlara karşı düşmanlıkta gayr-i muslimlere yardım etmek birbirinden farklıdır. Bu sebeble yalnızca vergi ödeme fiilinden hareketle bir Müslüman tekfir edilemez.
2- Meks, şer'î bir hak ve meşru dayanak olmaksızın insanların mallarından haksız yere alınan tahsilattır. Ancak gayr-i muslim yönetimlerin aldığı bütün vergileri hiçbir ayrım yapmadan meks olarak nitelendirmek doğru değildir. Tahsilatın mahiyeti, sebebi, yöntemi ve hukuki niteliği ayrıca değerlendirilmelidir. Haksız tahsilata cebren maruz kalan kimse ile bu tahsilatı haksız yere gerçekleştiren kimsenin hükmü aynı değildir.
3- Müslüman, vergi yükümlülükleri konusunda kanunun tanıdığı meşru muafiyetlerden, indirimlerden ve istisnalardan yararlanabilir. Gerçek giderlerini göstermek ve yasal haklarını kullanmak caizdir. Ancak sahte fatura, yalan beyan, dolandırıcılık ve hile gibi haram yollara başvuramaz.
4- Emân ve ahid ilişkisi içerisinde bulunan Müslümanın üstlendiği meşru yükümlülüklere riayet etmesi gerekir. Bununla birlikte her hukuki uyuşmazlık ahde hıyanet sayılamaz. Haksız tahsilata itiraz etmek ve meşru hakkını aramak hıyanet değildir.
5- Zekât, devlete ödenen vergiden kendiliğinden düşmez ve vergi ödemek zekât borcunu ortadan kaldırmaz. Zekât mustakil bir ibadettir. Vergi borçlarının zekât matrahından düşülmesi ise borcun niteliğine ve mezheblerin hükümlerine göre değerlendirilmelidir.
6- Zulmü defetmek veya meşru hakkını kurtarmak amacıyla başka bir yol bulamayıp çaresizce para veren kimsenin hükmü, haksız menfaat elde etmek için rüşvet veren kimsenin hükmünden ayrıdır. Bu meselede verenin ve alanın durumu ayrı değerlendirilir.
7- İslâm devletinde zekât dışında da şer'î mali gelirler bulunmaktadır. Ayrıca beytu'lmâlin yetersiz kalması ve Müslümanların zorunlu ihtiyaçlarının karşılanamaması gibi durumlarda ilave mali sorumluluklar fakihler tarafından ele alınmıştır. Ancak bu hükümler, yöneticilere sınırsız ve keyfî vergi koyma yetkisi vermez.
8- Vergi ödemek ile bir rejimi benimsemek, Onu gönüllü olarak desteklemek veya küfür ideolojisini tasvib etmek aynı şey değildir. Her olay kendi şartları, kişinin iradesi, zorlanma derecesi ve fiilin gerçek mahiyeti dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Netice itibarıyla, gayr-i muslim bir yönetim altında zorunlu vergi ödeyen Müslümanın sırf bu fiil sebebiyle tekfir edilmesi şer'î delillerle temellendirilemez. Aynı şekilde vergi türleri arasında ayrım yapılmadan bütün tahsilatların meks olarak nitelendirilmesi de doğru değildir. Mesele, Kur'an, sahih sünnet, Selef-i Sâlihîn'in anlayışı ve dört mezhebin muteber fıkıh kaynakları çerçevesinde ele alınmalıdır. ALLAHu âlem.
İlgili Konu :
Dar’ul-Harb’de Kâfir Düzene Vergi Vermek
islam-tr.org
Küfür düzeninin hüküm sürdüğü Dâr'ul Harb diyarlarının bekâsına sebeb olacak girişimlerden mûminler kaçınmakla yükümlüdür. Bunun için meşru yollara başvurmaktan kaçınılmamalıdır. Tağuti düzenle idare olunan ülkelere zarûriyet olmadan vergi vermek, zulûm olmasının yanında, musluman zaten zekatını vermek durumundadır. Vergi vermek zekat sayılmayacağı gibi, isteyerek vermenin durumunda vebali çok ağırdır.
Zorunlu Mâlî Yükümlülükler, Muks (Haksız Vergi), Velâ ve Ahid Fıkhı
Devletlerin varlıklarını ve idarî mekanizmalarını sürdürebilmeleri için maddî kaynaklara ihtiyaçları vardır; bu kaynakların başında da halktan toplanan vergiler gelir. Bununla birlikte bir devletin cebren veya kanun zoruyla vergi toplaması; o vergiyi ödemek zorunda kalan her ferdin o devletin rejimini, inancını ve ideolojisini benimsediği yahud Ona dînî anlamda destek verdiği manasına gelmez.
İslâm fıkhında zorunlu olarak mal ödemek ile gönüllü olarak bir düzeni desteklemek; haksız tahsilat ile meşru mali yükümlülük; kişinin cebren ödeme yapması ile gönüllü olarak haksızlığa iştirak etmesi birbirinden ayrılır. Aynı şekilde gayrimüslimlerle dünyevî mali muamelelerde bulunmak ile dinî velâ, küfrü benimseme veya Müslümanlara karşı düşmanlıkta onlara yardım etme aynı hükümde değerlendirilmez. Bu sebeble vergi ödeyen kişinin hükmü, yalnızca ödeme fiiline bakılarak değil, ödemenin niteliği, iradesi ve şartları dikkate alınarak belirlenir.
1- Meks (Haksız Tahsilat) Yasağı ve Vebalin Aidiyeti
İslâm'da insanların mallarının bâtıl yollarla ve şer'î bir hak bulunmaksızın alınması haramdır:
"Birbirinizin mallarını aranızda bâtıl yollarla yemeyin." (Bakara, 188)
Fıkıhta meks, şer'î bir hak ve meşru dayanak bulunmaksızın insanların mallarından haksız yere alınan tahsilatları ifade eder. Bu tür haksız tahsilatı yapan kimseye mâkis denir. Bununla birlikte her mali tahsilatın meks sayılması doğru değildir. Tahsilatın sebebi, niteliği, yöntemi ve hukuki dayanağı ayrıca incelenmelidir.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شِمَاسَةَ
; عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ
سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ صَاحِبُ مَكْسٍ
Bize Abdullâh b. Muhammed en-Nufeylî haber verdi, dedi ki: Bize Muhammed b. Seleme rivâyet etti, Muhammed b. İshâk’tan, Yezîd b. Ebî Habîb’den, Abdurrahmân b. Şimâse’den, O da Ukbe b. Âmir’den (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) nakletti; Ukbe b. Âmir şöyle dedi; ; عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ
سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ صَاحِبُ مَكْسٍ
Rasûlullah’ı (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) şöyle buyururken işittim: "Meks (haksız vergi/haraç/bâc) toplayan kimse cennete giremez!"
(Ebû Dâvûd, es-Sunen, Kitâbu'l-Harâc ve'l-İmâre ve'l-Fey, Bâbun fî's-Siâyeti ale's-Sadaka, Hadis no: 2937; Ahmed b. Hanbel, el-Musned, Hadis no: 17380; Dârimî, es-Sunen, Hadis no: 1709; Hâkim, el-Mustedrek, C. 1, Sf: 404)
Hadis sahihtir. İmam Hâkim "Muslim'in şartına göre sahihtir" demiş, İmam ez-Zehebî Telhîs'inde bunu tasdik etmiştir. Şeyh el-Elbânî de es-Silsiletu's-Sahîha, Hadis no: 3405’de hadisin isnadının sahih olduğunu tasrih etmiştir.
İmam en-Nevevî (rahimehullâh), meks toplayan kimsenin büyük günah işlediğini ve lânetin bizzat bu parayı haksızca alan/tahsil eden zâlime ait olduğunu şöyle beyan eder:
وَفِيهِ أَنَّ الْمَكْسَ مِنْ أَقْبَحِ الْمَعَاصِي وَالذُّنُوبِ الْمُوبِقَاتِ، وَذَلِكَ لِكَثْرَةِ مَطَالِبَاتِ النَّاسِ لَهُ وَظُلاَمَاتِهِمْ عِنْدَهُ، وَتَكَرُّرِ ذَلِكَ مِنْهُ وَإِصْرَارِهِ عَلَيْهِ، وَإِنْفَاقِهِ مَأْخُوذَهُ فِي غَيْرِ وَجْهِهِ
"Bu hadiste meksin (haksız vergi ve bâc toplamanın) en çirkin günahlardan ve helâk edici büyük günahlardan olduğuna delil vardır. Zira insanların onda pek çok hak talebi ve zulûm alacağı birikmiştir; üstelik bu haksızlığı tekrar tekrar işlemekte, onda ısrar etmekte ve haksızca aldığını da meşru olmayan yerlere harcamaktadır." (İmam en-Nevevî, el-Minhâc Şerhu Sahîhi Muslim b. el-Haccâc, Kitâbu'l-Hudûd, Bâbu Men İ'terefe alâ Nefsihî bi'z-Zinâ, C. 11, Sf. 202-203, Hadis no: 1695 şerhi)
İbn Âbidîn (rahimehullâh), dükkânlardan ve esnaftan zorla toplanan gayr-i meşrû vergilerin (meks ve avârız) hükmünü ve mükellefin durumunu beyan ederken şöyle der:
فَمَا يُؤْخَذُ مِنْ أَهْلِ الْأَسْوَاقِ جَبْرًا بِغَيْرِ حَقٍّ شَرْعِيٍّ هُوَ مِنْ الْمَكْسِ الْمُحَرَّمِ... وَالْإِثْمُ عَلَى مَنْ وَضَعَهُ وَجَبَاهُ لَا عَلَى مَنْ دَفَعَهُ كُرْهًا لِدَفْعِ الضَّرَرِ عَنْ نَفْسِهِ أَوْ مَالِهِ
"Çarşı ve pazar ehlinden (esnaftan) şer'î bir hak bulunmaksızın cebren alınan şeyler, haram kılınan meks (haksız haraç/bâc) nev'indendir... Bunun günahı ve vebali onu vaz'eden (ihdas eden) ve cebren toplayan kimseler üzerinedir; nefsinden veya malından zararı savmak için kerhen ödeme yapan kimse üzerine hiçbir günah yoktur."(İbn Âbidîn, Reddu'l-Muhtâr ala'd-Durri'l-Muhtâr [Hâşiyetu İbn Âbidîn], Kitâbu'l-Cihâd, Bâbu'l-Uşr / Bâbu'l-Cizye ve Fıkhu'l-Muks, C. 4, Sf. 172-173; ayrıca zâlimden canı ve malı kurtarmak için ödenen bedelin hükmü için bkz: C. 5, Sf. 362)
İslâm Hukukunda Zekât Dışında Mâlî Yükümlülük Var mıdır? (Nevâib ve Avârız Fıkhı)
İslâm devletinin mali gelirleri yalnızca zekâttan ibaret değildir. Şeriatın belirlediği zekât, öşür, cizye, harâc, ganimet ve fey gibi gelirler de devlet hazinesinin kaynakları arasındadır. Ayrıca beytu'lmâlin yetersiz kaldığı olağanüstü durumlarda, Müslümanların zorunlu ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla ilave mali yükümlülüklerin konulması meselesi fakihler tarafından tartışılmıştır. Zekât ise işveren sıfatına göre değil, zekâta tabi malın ve farziyet şartlarının gerçekleşmesine göre yükümlülük doğuran bir ibadettir. Ancak devlet hazinesinin (beyt'u'l mâlın) zayıflaması veya kamu bütçesinin bozulması durumunda, Beytu'l mâlin yetersiz kaldığı ve Müslümanların zorunlu ihtiyaçlarının karşılanamadığı durumlarda, şartları oluşmuş ilave mali yükümlülüklerin konulması fakihler tarafından caiz veya vâcib olabilecek bir uygulama olarak ele alınmıştır. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Tahsilatın gerçek bir ihtiyaca dayanması, ihtiyaç miktarını aşmaması, adalet ve hakkaniyet esaslarına uygun olması gerekir. Yöneticilere itaat de yalnızca meşru ve mâruf olan hususlarda söz konusudur. Bu meseleye delalet eden iki muhim rivâyet şöyledir:
حدثنا محمد بن أحمد بن مدويه، قال: حدثنا الأسود بن عامر، عن شريك، عن أبي حمزة، عن الشعبي، عن فاطمة بنت قيس رضي الله عنها قالت: سألت أو سئل النبي صلى الله عليه وسلم: «إن في المال لحقا سوى الزكاة»، ثم تلا هذه الآية التي في البقرة: ليس البر أن تولوا وجوهكم..
Bize Muhammed b. Ahmed b. Meddûye rivâyet etti, dedi ki: Bize el-Esved b. Âmir rivâyet etti, Şerîk’ten, Ebû Hamza’dan, eş-Şa‘bî’den, Fâtıma bint Kays’tan (radıyallahu anhâ); O şöyle dedi: "Ben sordum —yahud Nebî’ye (sallallahu aleyhi ve sellem) soruldu—;
Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şubhesiz ki malda zekâttan başka da hak vardır!" ' Sonra Bakara sûresindeki şu âyeti okudu: 'İyilik, yüzlerinizi doğu ve batı tarafına çevirmeniz değildir ...' (Bakara, 177)."
(Tirmizî, es-Sunen, Kitâbu'z-Zekât, Bâbu Mâ Câe inne fi'l-Mâli Hakkan Sivâ'z-Zekât, Hadis no: 659; Dârimî, es-Sünen, Hadis no: 1686)
İsnadında yer alan Ebû Hamza Meymûn el-A‘ver sebebiyle zayıf kabul edilmiştir. Ancak mana cihetiyle âyetin emrettiği infak ve zaruret halleriyle teyit edilmiştir.
، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ،
:أَنَّهَا سَمِعَتْهُ يَعْنِي النَّبِيَّ ﷺ يَقُولُ : لَيْسَ فِي الْمَالِ حَقٌّ سِوَى الزَّكَاةِ
:أَنَّهَا سَمِعَتْهُ يَعْنِي النَّبِيَّ ﷺ يَقُولُ : لَيْسَ فِي الْمَالِ حَقٌّ سِوَى الزَّكَاةِ
Bize Harmele b. Yahyâ rivâyet etti, dedi ki: Bize Abdullâh b. Vehb rivâyet etti, dedi ki: Bana Cerîr b. Hâzim haber verdi, Ubeydullâh b. Ömer’den, Nâfi‘den,
İbn Ömer’den (radıyallahu anhumâ);Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Malda zekâttan başka hiçbir hak yoktur."
(İbn Mâce, es-Sünen, Kitâbu'z-Zekât, Bâbu Fardi'z-Zekât, Hadis no: 1789)
Hadisin Peygamber’e nisbeti (merfû oluşu) munker/illetli bulunmuş; doğrusunun İbn Ömer’in kendi sözü (mevkûf) olduğu belirtilmiştir.
Rivâyetler Arasındaki Fıkhî Telif;
Bu iki rivâyet arasındaki zahirî teâruz fıkıh usûlüne göre şöyle telif edilir:
Rivayetler arasında zahirî bir anlam farklılığı bulunmaktadır. Ancak bu rivayetlerin isnad durumları dikkate alındığında, aralarında kesin ve bağlayıcı bir telif kurmak doğru değildir. Fıkhen ise zekâtın belirli şartları ve miktarları bulunan sürekli bir farz olması ile zaruret hâllerinde ortaya çıkan diğer mali sorumluluklar birbirinden ayrılmalıdır. Zekât dışında vacip mali sorumlulukların bulunması, Bakara 177. ayeti ve nafaka ile zaruret hükümleri gibi başka deliller çerçevesinde değerlendirilir. Bununla birlikte bu husus, devletin sınırsız ve keyfî vergi koyma yetkisine sahip olduğu anlamına gelmez
Böylece anlaşılmaktadır ki; meşrû kamu maslahatına ve zarurete dayalı geçici tahsilatlar meks sayılmaz. Haram ve lânetlenmiş olan meks ise; keyfî, lüks, israf ve haram düzenlerin çarkını döndürmek için halktan zorla gasbedilen haksız paralardır.
İslâm Devleti'ndeki Zarûret Gelirleri (Nevâib) ile Küfür Diyarındaki Vergi Kıyas Edilebilir mi?
İslâm fıkhında devlet gelirleri normal şartlarda zekât, öşür, cizye, harâc, ganimet ve fey gibi meşru kaynaklara dayanır. Ancak beytu'l-mâlin boşalması veya yetersiz kalması durumunda, ulemâ zarûret halinde varlıklı kimselerden geçici olarak katkı alınabileceğini tasrih etmiştir.
Nitekim İbn Teymiyye (rahimehullâh) şöyle der:
وَيَجِبُ عَلَى وُلَاةِ الْأُمُورِ أَنْ يُقِيمُوا الدِّينَ، وَيَنْصُرُوا الْمُسْلِمِينَ، فَإِذَا لَمْ يَكُنْ فِي بَيْتِ الْمَالِ مَا يَكْفِي لِذَلِكَ، وَجَبَ عَلَى الْأَغْنِيَاءِ مَا يَكْفِي لِهَذِهِ الْحَاجَةِ
“Yöneticilerin dini ikame etmeleri ve Müslümanlara yardım etmeleri gerekir. Eğer Beytu'l-mâl’de bunu karşılayacak miktar bulunmazsa, bu ihtiyacı karşılayacak miktarın zenginlerden alınması vacib olur.” (İbn Teymiyye, Mecmûʿu'l-Fetâvâ, C. 28, Sf: 562) Burada esas olan gerçek bir ihtiyaç, şer'î maslahat, ihtiyaç miktarı ve adalet ilkesidir. Dolayısıyla bu nakil, her türlü mali tahsilatın meşruiyetine delil olarak kullanılamaz.Ebu'l-Hasen el-Mâverdî (rahimehullâh) de şöyle der:
فَإِنْ خَلَا بَيْتُ الْمَالِ مِنَ الْأَمْوَالِ، وَاحْتِيجَ إِلَى مَا لَا بُدَّ مِنْهُ فِي مَصَالِحِ الْمُسْلِمِينَ، كَانَ عَلَى ذَوِي الْيَسَارِ كِفَايَةُ مَا تَمَسُّ الْحَاجَةُ إِلَيْهِ
“Eğer Beytu'l-mâl maldan boşalır ve Müslümanların maslahatları için zarûri olan şeylere ihtiyaç duyulursa, ihtiyaç duyulan miktarı karşılamak varlıklı kimselere düşer.” (Ebu'l-Hasen el-Mâverdî, el-Ahkâmu's-Sultâniyye ve'l-Vilâyâtu'd-Dîniyye, Sf: 215)Burada söz konusu olan, yöneticinin keyfî biçimde mal toplaması değil, zaruri ihtiyacın karşılanmasıdır. Bu sebeble hüküm, ihtiyaç ve maslahat şartlarından bağımsız değerlendirilemez.
Bu İki Vakıa Arasındaki Mahiyet Farkı:
Burada zikredilen fetvalar meşru İslâm emîrinin dini ikame etmek, ribât/cihad sınırlarını korumak ve Müslümanların umumi maslahatını temin etmek gayesiyle koyduğu geçici hükümlerdir. Bu nakiller, kâfir devletlerin kendi beşerî nizamları adına aldıkları vergilere meşruiyet kılıfı yapılamaz.
İslâm devletinde zaruret ve maslahat sebebiyle konulabilecek ilave mali yükümlülüklerle gayrimüslim yönetimlerin tahsil ettiği vergiler aynı hukuki zeminde değerlendirilmez. Bununla birlikte gayr-i muslim bir yönetimin tahsil ettiği her verginin otomatik olarak meks olduğu da söylenemez. Müslümanın bu vergileri ödeme yükümlülüğü, verginin niteliği, kişinin bulunduğu ülkeyle arasındaki hukukî ilişki, emân ve ahid durumu, ödeme imkânı ve zorlanma derecesi dikkate alınarak incelenmelidir. Haksız tahsilata cebren maruz kalan kimsenin hükmü, bu tahsilatı yapan ve haksız yere mal alan kimsenin hükmünden ayrıdır.
2- Dar'ul Harbde Vergi Ödemek Küfür ve Velâ mıdır?
Bir Müslümanın gayr-i muslim bir yönetim altında bulunması veya o yönetime zorunlu olarak vergi ödemesi, tek başına küfür yahud dinden çıkaran bir muvalât değildir. Çünkü zorunlu mali ödeme, küfür inancını benimsemek, onu tasvib etmek veya Müslümanlara karşı düşmanlıkta gayr-i muslimlere yardım etmekle aynı şey değildir. Velâ ve muvalâtın itikadî ve amelî boyutları bulunduğundan, her fiil kendi mahiyeti, amacı ve şartları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
a-Dinden Çıkaran Muvalât ile Dünyevî Muamelelerin Birbirinden Ayrılması
Dinden çıkaran muvalât, küfrü benimsemek, onu din olarak tasvib etmek veya İslâm'a karşı küfür ehline dinî ve itikadî bağlılık göstermek gibi hususlarla ilgilidir. Bununla birlikte her sevgi, alışveriş, ticaret, komşuluk veya zorunlu mali ilişki dinden çıkaran velâ kapsamında değerlendirilmez. Bir fiilin hükmü, mahiyeti, amacı ve doğurduğu sonuçlar dikkate alınarak belirlenir. Hapis, haciz veya başka bir zarardan korunmak için zorunlu ödeme yapan kimse, sırf bu fiili sebebiyle küfre nisbet edilemez.
b- Günlük İktisadî Zarûret:
Günümüzde Müslümanlar, yaşadıkları ülkelerin ekonomik ve idarî düzenleri içerisinde çeşitli doğrudan ve dolaylı mali yükümlülüklerle karşılaşmaktadır. Bu yükümlülükleri yerine getirmek, tek başına o ülkenin inanç sistemini veya ideolojisini benimsemek anlamına gelmez. Çünkü bir fiilin itikadî hükmü, yalnızca dış görünüşüne bakılarak değil, mahiyeti ve kişinin iradesi dikkate alınarak belirlenir. Dolayısıyla zorunlu vergi ödemesinden hareketle bütün mükellefleri tekfir etmek doğru değildir..
c- Kâfirlerle Mâlî Muamelenin Aslı:
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ: تَذَاكَرْنَا عِنْدَ إِبْرَاهِيمَ الرَّهْنَ فِي السَّلَمِ، فَقَالَ: حَدَّثَنِي الأَسْوَدُ،
عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اشْتَرَى طَعَامًا مِنْ يَهُودِيٍّ إِلَى أَجَلٍ، وَرَهَنَهُ دِرْعًا مِنْ حَدِيدٍ.
Bize Musedded haber verdi, dedi ki: Bize Abdulvâhid b. Ziyâd rivâyet etti, bize A'meş rivâyet etti; dedi ki: İbrâhîm'in (en-Nehaî) yanında selem akdinde rehin konusunu muzâkere ettik. Bunun üzerine İbrâhîm şöyle dedi: Bize el-Esved, عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اشْتَرَى طَعَامًا مِنْ يَهُودِيٍّ إِلَى أَجَلٍ، وَرَهَنَهُ دِرْعًا مِنْ حَدِيدٍ.
Âişe'den (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) validemizden rivâyet edildiğine göre; Nebî (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) bir Yahudiden belirli bir vâdeye kadar yiyecek satın aldı ve Ona demirden bir zırhını rehin bıraktı.
(Buhârî, es-Sahîh, Kitâbu'r-Rehn, Bâbu Men Rehene Dir'an, Hadis no: 2068; Muslim, es-Sahîh, Kitâbu'l-Musâkât, Bâbu'r-Rehni ve Cevâzihî fi'l-Hadar, Hadis no: 1603)
3- Siyerden Deliller ve İstidlâl Sınırı
A) Hendek Gazvesi ve Gatafân Hadisesi:
Ahzâb kuşatması sırasında Rasûlullah ﷺ, Gatafân kabilelerinin kuşatmadan çekilmesini sağlamak amacıyla Medine hurmalarının bir kısmının verilmesini müzakere etmiştir. Bu konuda Sa'd b. Muâz ve Sa'd b. Ubâde رضي الله عنهما ile istişare etmiş; Onların bu tavizi uygun görmemeleri üzerine anlaşma gerçekleştirilmemiştir. Bu hadise, daha büyük bir zararı önlemek amacıyla mâli tavizin muzakere edilebileceğini gösteren siyer örneklerindendir. Ancak bu olay, modern devlet vergileriyle aynı hukuki olay değildir ve doğrudan onların hükmünü belirlemez.
Sâ‘d b. Muâz ve Sâ‘d b. Ubâde (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) ile istişare etmiş; Onların izzet gösterip bu sulhû istememesi üzerine teklif tatbik edilmemiştir (Abdurrazzâk, el-Musannef, Hadis no: 9737; İbn Hişâm, es-Sîre, C. 3, Sf: 704).
B) Suheyb b. Sinân’ın (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) Malını Terk Etmesi:
Suheyb (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) Mekke’den Medine’ye hicret ederken muşrikler yolunu kesmiş; O da canını ve dinini kurtarmak adına Mekke’deki bütün servetini muşriklere terk etmiştir. Medine’ye vardığında Rasulullah ﷺ Onu: "Alışveriş kâr etti ey Ebû Yahyâ!" diyerek müjdelemiştir (Hâkim, el-Mustedrek, Hadis no: 5700; Bakara Sûresi 207. âyetin nuzûl sebebi).
Suheyb er-Rûmî رضي الله عنه'nin hicret sırasında malını terk etmesi ve Rasûlullah ﷺ'nin رَبِحَ الْبَيْعُ أَبَا يَحْيَى buyurması, dinini ve hicretini korumak amacıyla malından vazgeçmenin meşruiyetine delil olarak zikredilebilir. Bu hadise, kişinin daha büyük bir zararı önlemek için malî kayba katlanmasının tek başına küfür veya velâ sayılamayacağını destekler. Ancak modern vergi ödeme meselesinin doğrudan delili değildir. Bu hadiselerden çıkarılabilecek genel ilke şudur:
Müslümanın dinini, canını, malını veya hürriyetini korumak amacıyla daha büyük bir zararı önlemek için malî kayba katlanması ya da istemediği bir mali ödemeye zorlanması, tek başına küfür veya dinden çıkaran muvalât sayılmaz. Bununla birlikte verilen malın hangi amaçla kullanıldığı, kişinin bu kullanıma gönüllü destek verip vermediği ve olayın şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
4- Emân Hukuku, Sahtecilik ve Nefsi Korumak
Ahde Vefâ ve Hıyanet Yasağı:
Müslümanın emân, vatandaşlık, ikamet veya sözleşme ilişkisi içerisinde bulunduğu bir yerde, üstlendiği meşru yükümlülükleri ve güven ilişkisini gözetmesi gerekir. Emân ve ahde vefa, İslâm'ın önemli hükümlerindendir. Bununla birlikte bir ülkede yaşamak, o ülkenin bütün kanunlarının şer'an bağlayıcı bir ahid olduğu anlamına gelmez. Her yükümlülük kendi hukuki ve fıkhî niteliğine göre değerlendirilir. Sahte belge düzenlemek, gerçeğe aykırı beyanda bulunmak ve dolandırıcılık yapmak ise yalan, hile ve başkalarının haklarını ihlal etme gibi haram unsurlar taşıyabilir. Buna karşılık kanunun tanıdığı muafiyetlerden yararlanmak, gerçek giderleri göstermek ve haksız tahsilata itiraz etmek sahtecilik veya hıyanet değildir.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ القِيَامَةِ، يُقَالُ: هَذِهِ غَدْرَةُ فُلاَنٍ
Bize Muhammed b. Kesîr haber verdi, bize Sufyân, A'meş'ten, Ebû Vâil'den, O da Abdullâh'tan (b. Mes'ûd) (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ); عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ القِيَامَةِ، يُقَالُ: هَذِهِ غَدْرَةُ فُلاَنٍ
O da Nebî'den (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) nakletti; şöyle buyurdu: "Kıyamet gününde her hain (ahdini bozan) için bir sancak dikilir ve: 'Bu filancanın hıyanetidir' denilir."
(Buhârî, es-Sahîh, Kitâbu'l-Cizye ve'l-Muvâdea, Bâbu İsmil-Ğâdiri li'l-Berri ve'l-Fâcir, Hadis no: 3188; Muslim, es-Sahîh, Kitâbu'l-Cihâd ve's-Siyer, Bâbu Tahrîmi'l-Ğadr, Hadis no: 1735)
Bu hadis, emân ve ahid ilişkisi içerisinde bulunan kimsenin hıyanet etmesinin haram olduğuna delildir. Ancak her vergi uyuşmazlığı veya her hukuki itiraz hıyanet sayılamaz. Hıyanetin gerçekleşmesi için öncelikle korunması gereken bir ahdin, emânın veya güven ilişkisinin bulunması ve kişinin bunu haksız biçimde ihlal etmesi gerekir.
Nefsi Tehlikeye Atmama İlkesi:
Müslüman, vergi yükümlülükleri konusunda sahtecilik, dolandırıcılık ve hile gibi haram yollara başvurmamalıdır. Aynı şekilde haksız bir tahsilata karşı hakkını ararken kendisini gereksiz ve ölçüsüz tehlikelere mâruz bırakmamalı; mümkün olan meşru yolları tercih etmelidir. Nefsi gereksiz tehlikeye atmama ilkesi bu konuda genel bir ahlâkî ve fıkhî esas olarak zikredilebilir. Ancak bu hadis, doğrudan vergi kaçırma meselesinin özel delili değildir.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا العَلاَءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : لاَ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ
قَالُوا: وَكَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ؟
قَالَ: يَتَعَرَّضُ مِنَ البَلاَءِ لِمَا لاَ يُطِيقُ
Bize Alî b. Hucr haber verdi, bize İsmâîl b. Câ'fer bildirdi, bize el-Alâ b. Abdirrahmân rivâyet etti, babasından, Ebû Hurayra'den, O da Huzeyfe'den nakletti; عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : لاَ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ
قَالُوا: وَكَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ؟
قَالَ: يَتَعَرَّضُ مِنَ البَلاَءِ لِمَا لاَ يُطِيقُ
Rasûlullah (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) şöyle buyurdu: "Mû'minin kendisini zelil kılması yakışmaz!"
Ashâb: "Kişi kendisini nasıl zelil kılar?" diye sordular.
"Güç yetiremeyeceği belanın altına girer (kendisini kaldıramayacağı fitne ve imtihanın önüne sürer)!" buyurdu.
(Tirmizî, es-Sunen, Kitâbu'l-Fiten, Bâbu Mâ Câe Lâ Yenbağî li'l-Mû'mini En Yuzille Nefseh, Hadis no: 2254 [Hasen]; İbn Mâce, es-Sunen, Kitâbu'l-Fiten, Bâbu Tevakkî'l-Fitne, Hadis no: 4016; Ahmed b. Hanbel, el-Musned, Hadis no: 23330; Beyhakî, Şuabu'l-Îmân, Hadis no: 10323)
Meşrû Tasarruf:
Kişi, yürürlükteki mevzuatın tanıdığı gerçek ve meşrû muafiyetlerden, indirimlerden, istisnalardan ve gider gösterme imkânlarından yararlanabilir. Gerçek ticari giderlerini beyan etmek ve kanunun tanıdığı hakları kullanmak hile veya hıyanet değildir. Ancak sahte fatura düzenlemek, gerçeğe aykırı belge sunmak ve olmayan giderleri varmış gibi göstermek bu kapsamda değerlendirilemez.
5- Zulmû Defetmek İçin Verilen Bedel (Rüşvet Meselesi)
Haksız bir menfaat elde etmek veya başkasının hakkını çiğnemek için para vermek lânetlenmiş rüşvettir. Ancak kişi kendisine yönelecek açık bir zulmû/haksız cezayı savmak veya meşru hakkını kurtarmak için başka yol bulamayıp para vermek zorunda kalırsa;
فَإِذَا أَعْطَى الرَّجُلُ جُعْلًا لِمَنْ يَكُفُّ ظُلْمَهُ عَنْهُ، أَوْ يَكُفُّ ظُلْمَ غَيْرِهِ عَنْهُ، أَوْ لِيُوصِلَهُ إلَى حَقِّهِ: كَانَ ذَلِكَ الْجُعْلُ حَرَامًا عَلَى الْآخِذِ، وَلَمْ يَكُنْ حَرَامًا عَلَى الْمُعْطِي؛ إذَا كَانَ لَا يَتَوَصَّلُ إلَى حَقِّهِ أَوْ لَا يَدْفَعُ الظُّلْمَ عَنْهُ إلَّا بِذَلِكَ
"Bir kimse, bir zâlimin zulmünü kendisinden veya başkasından engellemesi için yahud kendi hakkına ulaşabilmek için bir karşılık/ücret verirse; bu bedel onu alan kimse için haramdır, veren kimse için ise haram değildir; şayet hakkına ulaşması veya zulmû defetmesi ancak bu yolla mümkün olabiliyorsa." (İbn Teymiyye, Mecmû‘u'l-Fetâvâ, Cilt: 31, Sf: 287 - 288, Kitâbu'l-Vekâle / Bâbu Cezâi'l-Câ'li ve'r-Rişve)الرَّابِعُ: مَا يَدْفَعُهُ لِدَفْعِ الْخَوْفِ عَنْ نَفْسِهِ أَوْ مَالِهِ حَلَالٌ لِلدَّافِعِ حَرَامٌ عَلَى الْآخِذِ... لِأَنَّ دَفْعَ الضَّرَرِ عَنِ الْمُسْلِمِ وَاجِبٌ، وَلَا يَجُوزُ أَخْذُ الْمَالِ لِيَفْعَلَ الْوَاجِبَ
"Dördüncüsü: Kişinin nefsinden veya malından korkuyu (ve tehlikeyi) defetmek için ödediği şeydir ki; bu bedel ödeyen kimse için helâldir, alan kimse için ise haramdır... Çünkü Müslümandan zararı defetmek zaten vâcibdir; vâcib olan bir görevi yapmak için ise para almak câiz değildir." (İbn Âbidîn, Reddu'l-Muhtâr 'ale'd-Durri'l-Muhtâr [Hâşiyetu İbn Âbidîn], Cilt: 5, Sahife: 362, Kitâbu'l-Kazâ / Matlabun fi'r-Rişve ve Aksâmihâ) Haksız menfaat elde etmek, başkasının hakkını çiğnemek veya adaleti bozmak amacıyla verilen rüşvet haramdır. Ancak kişi meşru hakkını elde etmek veya kendisine yönelen açık bir zulmü önlemek için başka bir yol bulamaz ve çaresiz kalarak para vermek zorunda kalırsa, şartlarına göre veren kişi günahkâr olmayabilir; buna karşılık haksız para alan kimse günahkâr olur. Burada verilen paranın başkasının hakkını gasb etmek amacı taşımaması, kişinin meşru bir hakkını koruması ve başka bir çözüm yolunun bulunmaması önemlidir. Kanunen tahakkuk etmiş meşru bir borcu ödememek amacıyla görevliye para vermek ise bu ruhsat kapsamında değerlendirilmez.
6- Vergi Zekât Yerine Geçer mi?
Vergi Zekâttan Düşülemez
Devlete ödenen hiçbir vergi zekât borcundan mahsub edilemez. Zekât, Tevbe sûresi 60. âyetinde belirtilen zekât sarf yerlerine verilmesi gereken mustakil bir mali ibadettir. Zekâtın geçerliliğinde niyet, temlik ve sarf yerleri gibi şartlar gözetilir. Ancak zekâtın sekiz sınıfın tamamına dağıtılmasının şart olup olmadığı konusunda mezhepler arasında farklı hükümler bulunmaktadır. Bu sebeble konu, ilgili mezhebin mûteber görüşleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Vergi ise kamusal harcamalara giden dünyevî bir mükellefiyettir.
Borç Olarak Matrahtan Düşülmesi
Zekât hesablama tarihinde mevcud olan borçların zekât matrahından düşülüp düşülmeyeceği, borcun niteliğine, vadesine ve mezheblerin ilgili hükümlerine göre değerlendirilir. Tahakkuk etmiş, vadesi gelmiş ve ödenmesi gereken borçlarla henüz vadesi gelmemiş veya gelecekte ortaya çıkacak tahmini yükümlülükler aynı hükümde değildir. Bu sebeble devlete ödenecek vergilerin tamamının her durumda zekât matrahından düşüleceği söylenemez. Konu Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheblerinin borçların zekâta etkisi hakkındaki hükümleri karşılaştırılarak açıklanmalıdır.
7- Vergi Ödemeyi Küfür Saymak İçin İleri Sürülen Şartların Değerlendirilmesi
Bazı kimseler tarafından, gayr-i muslim bir yönetime vergi ödemenin küfür sayılmaması için birtakım ilave şartlar ileri sürülebilmektedir. Bu şartların şer'î delillerle sabit olup olmadığı ayrıca incelenmelidir. Bir Müslümanın zorunlu mali yükümlülüğünü yerine getirmesi, tek başına küfür veya dinî bağlılık sayılamayacağı gibi, bu hükmün geçerliliğini belirlemek için nasslarda bulunmayan şartlar da kendiliğinden dinî yükümlülük hâline getirilemez. İddia edilen şartların kaynağı ve bağlamı ortaya konulmadan bunların kesin biçimde reddedilmesi de ilmî usule uygun değildir.
1- Yeryüzünde İslâm devleti olmayacak,
2- Sistemi yıkmak için tüm gücüyle çalışacak,
3- Mutlaka özel menfaat gözetecek; yoksa vergi vermek küfürdür"
Bir Müslümanın ticaret yapması, ailesinin nafakasını kazanması ve meşru yollarla mal edinmesi aslen câizdir. Zorunlu mâli yükümlülüklerini yerine getirmesi de tek başına küfür olarak değerlendirilemez. Bu fiilden hareketle kişileri tekfir etmek, kişinin iradesi, ikrah durumu ve fiilin gerçek mahiyeti araştırılmadan hüküm vermek olur. Tekfir, şer'î delillere, şartların gerçekleşmesine ve engellerin bulunmamasına bağlı ciddi bir hükümdür.Hulâsatu’l Kavl;
1- Gayr-i muslim bir yönetim altında yaşayan Müslümanın vergi ödemesi, sırf bu fiil sebebiyle küfür veya dinden çıkaran bir muvalât değildir. Zorunlu mali ödeme ile küfür inancını benimsemek, Onu tasvib etmek veya Müslümanlara karşı düşmanlıkta gayr-i muslimlere yardım etmek birbirinden farklıdır. Bu sebeble yalnızca vergi ödeme fiilinden hareketle bir Müslüman tekfir edilemez.
2- Meks, şer'î bir hak ve meşru dayanak olmaksızın insanların mallarından haksız yere alınan tahsilattır. Ancak gayr-i muslim yönetimlerin aldığı bütün vergileri hiçbir ayrım yapmadan meks olarak nitelendirmek doğru değildir. Tahsilatın mahiyeti, sebebi, yöntemi ve hukuki niteliği ayrıca değerlendirilmelidir. Haksız tahsilata cebren maruz kalan kimse ile bu tahsilatı haksız yere gerçekleştiren kimsenin hükmü aynı değildir.
3- Müslüman, vergi yükümlülükleri konusunda kanunun tanıdığı meşru muafiyetlerden, indirimlerden ve istisnalardan yararlanabilir. Gerçek giderlerini göstermek ve yasal haklarını kullanmak caizdir. Ancak sahte fatura, yalan beyan, dolandırıcılık ve hile gibi haram yollara başvuramaz.
4- Emân ve ahid ilişkisi içerisinde bulunan Müslümanın üstlendiği meşru yükümlülüklere riayet etmesi gerekir. Bununla birlikte her hukuki uyuşmazlık ahde hıyanet sayılamaz. Haksız tahsilata itiraz etmek ve meşru hakkını aramak hıyanet değildir.
5- Zekât, devlete ödenen vergiden kendiliğinden düşmez ve vergi ödemek zekât borcunu ortadan kaldırmaz. Zekât mustakil bir ibadettir. Vergi borçlarının zekât matrahından düşülmesi ise borcun niteliğine ve mezheblerin hükümlerine göre değerlendirilmelidir.
6- Zulmü defetmek veya meşru hakkını kurtarmak amacıyla başka bir yol bulamayıp çaresizce para veren kimsenin hükmü, haksız menfaat elde etmek için rüşvet veren kimsenin hükmünden ayrıdır. Bu meselede verenin ve alanın durumu ayrı değerlendirilir.
7- İslâm devletinde zekât dışında da şer'î mali gelirler bulunmaktadır. Ayrıca beytu'lmâlin yetersiz kalması ve Müslümanların zorunlu ihtiyaçlarının karşılanamaması gibi durumlarda ilave mali sorumluluklar fakihler tarafından ele alınmıştır. Ancak bu hükümler, yöneticilere sınırsız ve keyfî vergi koyma yetkisi vermez.
8- Vergi ödemek ile bir rejimi benimsemek, Onu gönüllü olarak desteklemek veya küfür ideolojisini tasvib etmek aynı şey değildir. Her olay kendi şartları, kişinin iradesi, zorlanma derecesi ve fiilin gerçek mahiyeti dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Netice itibarıyla, gayr-i muslim bir yönetim altında zorunlu vergi ödeyen Müslümanın sırf bu fiil sebebiyle tekfir edilmesi şer'î delillerle temellendirilemez. Aynı şekilde vergi türleri arasında ayrım yapılmadan bütün tahsilatların meks olarak nitelendirilmesi de doğru değildir. Mesele, Kur'an, sahih sünnet, Selef-i Sâlihîn'in anlayışı ve dört mezhebin muteber fıkıh kaynakları çerçevesinde ele alınmalıdır. ALLAHu âlem.
İlgili Konu :
Dar’ul-Harb’de Kâfir Düzene Vergi Vermek
İlmi Konu - Dar’ul - Harb ve Dar’ul - İslam (Kitab)
DAR’UL-HARB ve DAR’UL- İSLAM İçindekiler: 1 - Hanefi mezhebine göre Dar’ul-harb’in hükmü 2 - Şafi mezhebine göre Dar’ul-harb’in hükmü 3 - Maliki mezhebine göre Dar’ul-harb’in hükmü 4 - Hanbeli mezhebine göre Dar’ul-harb’in hükmü 5 - Şia mezhebine göre Dar’ul-harb’in hükmü 6 -...
islam-tr.org
Hocam peki İslam Devleti kendi ihtiyacı masrafını görecek parayı nasıl karşılar?
İslam Devleti maddi gücünü meşrû Vergilerini iki sınıftan temin eder. Bunlar
1- Müslümanlar
2- Gayr-ı muslim
Müslümanlardan alınan:
a) Zekat (- Sadaka) (Mâli - altın/gümüş, Hayvan, Ticâri, Zirâi)
b) Aşûr (Arazi ve Ticari - Gümrük öşrü)
Gayr-ı Muslimden alınan:
a) Cizye (Emân veya Zimme)
b) Harac / Cizyetu'l Arz (Arazi)
Bunların haricinde cihad ederek ganimet ve fey yoluyla maddi gelir elde edilebilir.