Çözüldü Âlimlere İtaat Etmek, Onları Rab Edinmek midir?

İsl4mist

لِلّٰهِ🏴
İslam-TR Üyesi
Hocam selamün aleyküm ve rahmetullah. Birkaç sorum olacak.

Hocam, Kur'an-ı Kerim'de Hristiyanların din adamlarını Allah'ın dışında rabler edindiklerinden bahsediliyor. Burada din adamlarının helal ve haram belirleme konusundaki hükümlerine uymaları kastediliyor diye biliyorum.

Şimdi aklıma şöyle bir soru geldi: Bizde de müçtehit âlimler var. Bunlar bazı dinî meselelerde içtihat ediyor, görüş belirtiyorlar. Elbette bu görüşler doğru da olabilir, yanlış da olabilir. Hatta bildiğimiz üzere müçtehit, içtihadında isabet ederse iki ecir, hata ederse bir ecir alıyor.

Peki hocam, bir müçtehit dinî bir meselede hata ederse ve insanlar da onun bu hatalı görüşüne uyarsa, bu insanlar o âlimi ilah edinmiş mi oluyorlar? Hristiyanların din adamlarını rab edinmesiyle bunun arasındaki fark nedir?

İkinci sorum da şu hocam:

Mesela tasavvuf çevrelerinde yetişmiş, kabirlerle ilgili şirk içeren bazı inançları benimsemiş insanlar düşünelim. Bu insanlar belki kötü bir niyet taşımıyorlar. İçinde bulundukları çevrede herkes bu şekilde inanıyor, kendilerini uyaran veya doğrusunu anlatan kimse de olmamış. Dolayısıyla öğrendikleri dini böyle kabul ediyorlar.

Örneğin kabirlerde bulunan kimselerden medet ummak gibi şirk kapsamına giren bir inancı benimsemiş bir insanı düşünelim. Bu kişi bu inanç üzere ölürse doğrudan cehennemlik midir? Yoksa kendisine hakikat ulaşmadığı, çevresinden farklı bir dinî anlayış öğrenme imkânı bulamadığı için hükmü farklı mı değerlendirilir?

Bir de bu kişinin durumuyla ilk sorudaki din adamlarını rab edinme meselesi arasında nasıl bir ilişki var? Bu insanlar dinî konularda çevrelerindeki hocalara veya şeyhlere güvendikleri için mi onları rab edinmiş sayılırlar, yoksa burada birbirinden ayrılması gereken durumlar mı var?

Allah rızası için bu meseleleri açıklayabilir misiniz hocam?
 
Âleykum selam we rahmetullahi we berakatuh kardeşim;

Tevbe 31 Âyetindeki Rabb Edinme, Muctehidi Taklid Etme ve Büyük Şirkte Cehâletin Mazeret Olup Olmaması

Kardeşim bu konuda hüküm verirken; birbirine karıştırılmaması gereken 3 ayrı mesele vardır, bunlar:
1 - Allah Teâlâ'nın hükmüne aykırı bir hükmü helal veya haram kabul ederek dinî otoriteyi Allah'tan başkasına vermek.
2 - Şer'î delilleri değerlendirme ehliyetine sahib bir muctehidin ictihadını takip etmek veya avamdan bir Müslümanın güvenilir bir âlime danışması.
3 - Kabirde bulunan ölülerden, Allah'tan başkasının güç yetiremeyeceği gaybî yardımı istemek gibi büyük şirk kapsamına giren bir davranışta bulunan kişinin, cehalet, tevil veya kendisine huccetin ulaşmaması sebebiyle şahsen tekfir edilip edilmeyeceği.

Bu üç mesele arasında bağlantılar bulunmakla birlikte, bunlar aynı hüküm değildir. Birincisi Allah'ın hüküm koyma hakkıyla, ikincisi ictihad ve taklid usulûyle, üçüncüsü ise tevhid, şirk ve muayyen şahıs hakkında hüküm verme şartlarıyla ilgilidir. Dolayısıyla Tevbe sûresinin 31. âyetini delil getirerek her türlü âlim taklidini şirk saymak da, bir kimsenin iyi niyetli veya bilgisiz olmasını yaptığı büyük şirkin hükmünü ortadan kaldıran mutlak bir mazeret kabul etmek de isabetli değildir.

Tevbe sûresi 31. âyetinde Yahudi ve Hristiyanların din adamlarını Rabb edinmeleri


اِتَّخَذُٓو أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ​
"Onlar, Allah'ı bırakıp hahamlarını, rahiplerini ve Meryem oğlu Mesih'i Rabb'ler edindiler. Oysa kendilerine yalnızca tek bir ilaha ibadet etmeleri emredilmişti. O'ndan başka hak ilah yoktur. O, onların ortak koştuklarından münezzehtir." (Tevbe 31)

Âyet, din adamlarına gösterilen her türlü saygıyı veya bir âlimin ilmî görüşüne başvurmayı şirk olarak nitelendirmemektedir. Buradaki mesele, Allah'ın dinî hüküm koyma yetkisini başkalarına vermek ve Allah'ın hükmüne aykırı olarak konulan helal-haram hükümlerini dinî otorite kabul ederek benimsemektir.

Bu âyetin açıklanmasında Adiyy b. Hâtim
رضي الله عنه rivayeti önemlidir.
Adiyy b. Hâtim
رضي الله عنه, boynunda altından bir haç olduğu hâlde Rasulullah ﷺ'in yanına geldiğinde;
Rasulullah ﷺ Ona:
يَا عَدِيُّ اطْرَحْ عَنْكَ هَذَا الْوَثَن
“Ey Adiyy! Şu putu üzerinden çıkar!” buyurdu.

Ardından Rasulullah ﷺ'in Tevbe sûresindeki bu âyeti okuduğunu ve Adiyy'in: “Biz Onlara ibadet etmiyorduk.” dediğini,
Rasulullah ﷺ'in de: ?
أَلَيْسَ يُحَرِّمُونَ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فَتُحَرِّمُونَهُ وَيُحِلُّونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فَتَسْتَحِلُّونَهُ
“Allah'ın helal kıldığını Onlar haram kılıyor, Siz de haram kabul etmiyor muydunuz? Allah'ın haram kıldığını Onlar helal kılıyor, siz de helal kabul etmiyor muydunuz?” buyurduğunu bildiren rivayet vardır.
Adiyy رضي الله عنه “Evet.” deyince;
Rasulullah :
فَتِلْكَ عِبَادَتُهُمْ
"İşte bu, Onlara ibadet etmeleridir." buyurmuştur.
(Câmiu't-Tirmizî, Tefsîru sûreti't-Tevbe, hadis no: 3095)

Tirmizî bu rivayet için 'garîb' demiş ve isnadında bulunan Ğutayf b. A'yân'ın hadis ilminde tanınmadığını belirtmiştir. Buna karşılık el-Elbânî ve Ahmed Şâkir gibi bazı muhaddisler hadisi hasen kabul etmiştir. Bazı tahkiklerde ise isnadı zayıf değerlendirilmiştir. Bu sebeble hadisin sıhhati üzerinde ittifak varmış gibi konuşulmamalıdır. Bununla birlikte âyetin genel manası, Allah'ın hükmüne aykırı dinî otoriteyi benimseme meselesi bakımından Kur'an'ın diğer delilleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Buradan çıkan sonuç ise; Allah'ın hükmüne aykırı bir hükmü, sırf din adamı söylediği için Allah'ın hükmü gibi kabul etmek, Tevbe 31'in uyardığı tehlikeye (Rabb edinmeye) girer.
Ancak bir kimsenin bir âlimin fetvasına uyması, O âlimin Allah'tan bağımsız hüküm koyma yetkisine sahib olduğuna inandığı anlamına gelmez. Müslüman, âlimin Kur'an ve Sünnet'ten bir delile dayandığını, kendisinin bilmediği bir nas veya fıkhî açıklama bulunduğunu düşünebilir. Bu, Allah'ın hükmünü reddederek başka birini kanun koyucu kabul etmekle aynı şey değildir.

Muctehidi taklid etmek, Din adamlarını Rabb edinmek değildir!
Çünkü taklid, Tevbe 31'deki Rabb edinme değildir.

فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ​
“Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” (Nahl 43) Bu âyet, bilmeyen kimsenin bilen kimseye danışmasının delillerdendir.
Avamdan bir Müslümanın her meselede doğrudan hadislerin sıhhatini, nasların delaletini, nesh ihtimalini, umum-husus ilişkisini ve fıkhî ihtilafları araştırabilecek ilmî yeterliliğe sahib olması beklenmez. Böyle bir kimsenin güvenilir bir âlime danışması ve Onun fetvasıyla amel etmesi, başlı başına şirk değildir.

Rasulullah
ﷺ şöyle buyurmuştur:

إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ وَإِذَا حَكَمَ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَخْطَأَ فَلَهُ أَجْرٌ​
"Hâkim hüküm verirken ictihad eder ve isabet ederse ona iki ecir vardır. Hüküm verirken ictihad eder ve hata ederse ona bir ecir vardır."
(Sahîh-i Buhârî, Hadis no: 7352; Sahîh-i Muslim, Hadis no: 1716)
Bu hadis, ehil bir muctehidin gerekli ilmî çabayı gösterdikten sonra yaptığı ictihadda hata etmesi hâlinde mâzur olabileceğini gösterir. Fakat hadisin konusu, ictihad ehliyeti bulunmayan herkesin din adına söylediği sözler değildir. Ayrıca bu hadis, her hatalı fetvaya uymanın otomatik olarak sevab olduğu anlamına da gelmez.

Burada 3 durum birbirinden ayrılmalıdır:

Birincisi; Muctehid, delilleri araştırır, usulüne uygun ictihad eder ve hata ederse, bu hadis gereğince bir ecir alır.
İkincisi; Avamdan bir Müslüman, güvenilir ve ehil bir âlime danışır; âlimin delilleri değerlendirdiğine güvenerek Onun fetvasıyla amel eder. Bu, dinî meselelerde bilen kimseye başvurmanın kapsamındadır.
Üçüncüsü; Bir kimse, Allah'ın hükmünün aksini bildiği hâlde, bir şahsın sözünü Allah'ın hükmünün üzerinde görür; O şahsa Allah'tan bağımsız helal-haram belirleme yetkisi tanır ve Allah'ın hükmünü bu sebeble reddeder. İşte bu, sıradan taklidden farklıdır ve Tevbe 31'deki uyarıyla doğrudan ilişkilidir.
Şu hâlde bir kimsenin hatalı bir fetvaya uymuş olması, tek başına Onu din adamını Rabb edinmiş kılmaz. Kişinin neye inandığı, neyi bildiği, fetvayı nasıl anladığı ve âlime hangi yetkiyi verdiği araştırılmalıdır.



Allah'tan Başkasına Dua Etmek ve Kabirlerden Medet İstemek​

وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِنَ الظَّالِمِينَ​
"Allah'ı bırakıp sana fayda da zarar da veremeyecek olanlara dua etme. Eğer bunu yaparsan şubhesiz zalimlerden olursun." (Yunus 106)

وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا​
"Mescidler Allah'a aittir. Öyleyse Allah ile birlikte hiç kimseye dua etmeyin." (Cin 18)

وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ​
“Allah'ı bırakıp kendilerine dua ettikleriniz, bir çekirdek zarına bile sahib değildirler.” (Fâtır 13)

İki farklı davranışın birbirine karıştırılmaması gerekir;

- Hayatta olan bir insandan, gücünün yettiği normal bir konuda yardım istemek.
- Ölmüş bir kimseye yönelerek Allah'tan başkasının güç yetiremeyeceği gaybî bir yardım, tasarruf veya kurtuluş taleb etmek.


İkincisi, dua ve ibadetin Allah'tan başkasına yöneltilmesi kapsamına girer. Bir kimsenin "Ey falan, bana şifa ver, çocuğumu kurtar, uzaktaki işimi hallet, bana gaybdan yardım et" diyerek ölüye yönelmesi, sıradan bir insandan yardım istemek gibi değerlendirilemez. Bununla birlikte kabir ziyareti, ölüye selam vermek, Onun için dua etmek ve ölümü hatırlamak başka; ölüye duayla ibadet (istiğase) yöneltmek başkadır.
Ayrıca bir kimsenin "Ey Allah'ım, bu salih kulunun hürmetine bana yardım et" demesi de doğrudan ölüden yardım istemekle (istiğase) aynı başlık altında değerlendirilmemelidir. Bu tür duada taleb Allah'a yöneltilmiştir; ölüye doğrudan dua edilmemektedir. Buna rağmen, salih kişinin zatı, makamı veya hürmetiyle tevessül etmenin sahih bir delili bulunmamaktadır. Gerçi bu şekilde "falancanın hatırı için" gibi dua etmeyi Ebu Hanife rahimehullah, Fıkhu'l Ekber eserinde mekruh gördüğünü bildirmiş; yine İbn Teymiyye ve İbn Useymîn gibi âlimler de meşrû görmemektedirler. Dolayısıyla kabir ziyareti yapan, kabirdeki kişiye selam veren veya ölü için dua eden herkesi şirk işlemiş saymak doğru değildir. Hüküm, yapılan fiilin mahiyetine göre verilir.



Büyük Şirk İşleyene, Cehaleti Mâzeret Olabilir mi?​

إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ​
"Şubhesiz Allah, kendisine şirk koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındaki günahları dilediği kimse için bağışlar." (Nisâ 48)

Büyük şirk fiilini işleyen herkes, bu fiilin hükmünü ve kendisine ulaşan delilin mahiyetini aynı derecede biliyor mudur?
İşte ihtilafın önemli bir kısmı bu noktadadır.

وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا​
"Biz bir rasul göndermedikçe azab edici değiliz." (İsrâ 15)

رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ​
"Müjdeleyici ve uyarıcı rasuller gönderdik ki rasullerden sonra insanların Allah'a karşı bir hüccetleri olmasın." (Nisâ 165)

Bu âyetler, risaletin tebliğini, huccetin ortaya konulmasını ve Allah'ın kullarına karşı adaletini anlamak bakımından temel delillerdir. Buradan hareketle bazı âlimler, büyük şirk kapsamındaki fiillerde de cehâletin belirli şartlarda mâzeret olabileceğini kabul etmişlerdir. Diğer bazı âlimler ise tevhidin dinin aslı olması, şirkin açık delillerle yasaklanması ve insanın öğrenmekle yükümlü bulunması gibi gerekçelerle bu mazeretin kapsamını çok dar tutmuş veya kabul etmemiştir. Bu sebeble şu iki iddiadan da kaçınmalıyız!

- "Büyük şirk işleyen herkes, hiçbir şart aranmaksızın cehâleti sebebiyle mâzurdur."
- "Büyük şirk işleyen hiç kimse, hiçbir şartta cehaleti sebebiyle mâzur olamaz."

Cehâletin değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken hususlar

Bir kişinin cehâletinin mazeret sayılıp sayılmamasında şu şartlara dikkat edilmelidir;
Kişinin yaşadığı ortam ve dinî bilgiye ulaşma imkânı.
Tevhid ve şirk hakkındaki sahih açıklamaların kendisine ulaşıp ulaşmadığı.
Ulaşan bilgiyi anlayabilecek durumda olup olmadığı.
Kendisine yapılan tebliğin açık, anlaşılır ve doğru olup olmadığı.
Kişinin hakikati öğrenmeye çalışıp çalışmadığı veya bilerek yüz çevirip çevirmediği.
İçinde bulunduğu çevrenin, aldığı dinî eğitimin ve kendisine öğretilen yanlış bilgilerin etkisi.
Yaptığı davranışın mahiyetini nasıl anladığı; bir tevil veya taklit içinde bulunup bulunmadığı.


Bunlar, her şahsın mutlaka mâzur sayılacağı anlamına gelmez. Fakat şahıs hakkında hüküm verirken mutlaka göz önünde bulundurulması gereken konulardır.

Müslüman bir ülkede yaşamak(!), huccetin mutlaka ulaştığını gösterir mi?

Bir kimsenin Daru'l Harb olsa da asli kâfir ülke olmayan ve vatandaşlarının büyük çoğunluğunun kendi din kitabını okuyamayan insanlardan bir araya gelmiş olsa da kendilerini İslama nisbet ettiği Türkiye gibi İslam'i meselelerin temel/ aşikâr konularının bilinebilen bir ülkede yaşaması, tevhid hakkındaki huccetin kendisine bütün açıklığıyla ulaştığını tek başına isbatlamaz.
Çünkü bir insanın Kur'an'ın varlığını bilmesiyle, Kur'an'ın kendisine yönelttiği delili doğru biçimde öğrenmesi ve anlaması aynı şey değildir. Misalen bir kimsenin çocukluğundan itibaren, kabirlerdeki ölülerin gaybî tasarruf sahibi olduğu ve Onlardan yardım istemenin Allah'a yakınlaşma yolu olduğu şeklinde yanlış bir inançla yetiştirilmesi, yaptığı fiili şirk olmaktan çıkarmaz. Ölüye ibadet mahiyetinde dua etmek ve Allah'a mahsus olan gaybî yardımı Ondan istemek büyük şirktir. Bu hususta fiilin hükmü açıktır.
Ancak böyle bir kişinin şahsen tekfir edilip edilmeyeceği, dinin asıllarında cehaletin mazeret olup olmayacağı ve huccetin gerçekleşme şartlarıyla ilgili âlimler arasındaki ihtilaf çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Ehl-i sunnetin ekseri uleması; tevhidin dinin aslı olmasını esas alarak bu tür cehaleti mazeret kabul etmez veya mâzeretin kapsamını çok dar tutar.
Bâzı âlimler ise dinin asıllarında da cehaletin, kişinin durumuna ve huccetin kendisine ulaşıp ulaşmadığına göre mâzeret olabileceğini kabul eder. Bu ikinci görüşte de her cehâlet iddiası kabul edilmez; öğrenme imkânı bulunduğu hâlde ihmalkâr davranmak, hakikatten yüz çevirmek ve açıklama yapıldıktan sonra inatla reddetmek mazereti ortadan kaldırabilir.
Birilerinin Ona "Bu yaptığın şirktir" demiş olması huccetin ikâme edildiği anlamına gelmez. Huccetin mahiyeti, açıklamanın doğruluğu, kişinin anlama imkânı ve buna karşı tutumu da değerlendirilmelidir.
Ayrıca bir kişinin iyi niyetli olması, yaptığı şirk fiilini tevhid hâline getirmez. İyi niyet, fiilin mahiyetini değiştirmez; fakat şahıs hakkında hüküm verilirken niyet, bilgi, tevil ve huccetin ulaşması gibi unsurların değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle 'Niyetim iyiydi, Allah dostlarından yardım istiyordum' demesi, fiilin şirk olma niteliğini ortadan kaldırmaz. Ancak bu sözün sahibinin şahsen hangi hükme tabi tutulacağı ayrı bir meseledir.


Büyük Şirkte Cehalet Mazeret Olur mu?

Büyük şirk konusunda cehâlet bâzı âlimlere ve bâzı durumlara (şartlara) göre mâzeret olabilir, ancak bu durum kişinin yaşadığı ortam, bilgiye erişim (cehâlet) durumu ve kendisine tebliğ ulaşma şartlarına bağlıdır. Bu da cehaletin her durumda mâzeret olduğunu göstermemektedir. Aksine mâzeretin şartlara ve kişinin durumuna bağlıdır. Çünkü büyük şirkte cehaletin özür olmadığına dair delâleti kat'î bir nass yoktur.
Büyük şirkte cehalet meselesinde âlimler arasında farklı görüşler bulunur; cehaleti mazeret kabul eden âlimlerin de var olduğu ve bu görüşün mutlaklaştırılmaması gerekir. Bundan dolayı da Cehaletin, kişinin bilgiye ulaşma imkânı ve hakikatten yüz çevirip çevirmemesi gibi yönlerden de değerlendirilmesi gerekir. Bununla birlikte 'Büyük şirk işleyen herkes cehâleti sebebiyle mazurdur' şeklinde anlamak da doğru değildir. Vurgulamak istediğim husus, cehâletin bâzı şartlarda mâzeret olabileceği ve muayyen şahıs hakkında hüküm verilirken şartların araştırılması gerektiğidir.
إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ​
"Allah kendisine şirk koşulmasını bağışlamaz." (Nisâ 48)
وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا​
"Biz bir rasul göndermedikçe azab edici değiliz." (İsrâ 15)

Bu âyetlerden birini diğerini hükümsüz bırakacak biçimde kullanmak doğru değildir. Birinci âyet (Nisâ 48), şirk üzere ölen kimsenin ahiretteki hükmünü bildirir. İkinci âyet (İsrâ 15) ve Nisâ 165 ise Allah'ın kullarına karşı hucceti ve risaletin tebliğiyle ilgili temel ilkeleri ortaya koyar. Bu nedenle mesele şu şekilde ele almalıyız;

- Şirk, Allah'ın bağışlamayacağını bildirdiği en büyük günahtır.
- Şirk fiilinin hükmü, kişinin iyi niyetiyle ortadan kalkmaz.
- Ancak belirli bir kişinin bu hüküm kapsamına hangi şartlarda girdiği ayrıca araştırılır.
- Huccetin ulaşması, anlama imkânı, cehâlet, tevil ve yüz çevirme gibi hususlar bu araştırmada önem taşır.
- Bu meselede âlimler arasında ihtilaf bulunduğundan, ihtilaf yokmuş gibi konuşmak ilmî değildir.

Dolayısıyla 'Nisâ 48 var, öyleyse cehâlet hiçbir zaman mazeret olamaz" demek de; "İsrâ 15 var, öyleyse büyük şirk işleyen herkes mazurdur" demek de delillerin bütününü kuşatan, ehl-i sunnete uygun bir anlayış ve yaklaşım değildir.


Şirk Amelini Hafife Almak da Muayyen Şahısları Araştırmadan Tekfir Etmek de Aşırılığa Düşmektir!​

Bir kimsenin kabirdeki ölüden yardım istemesi, Ondan gaybî yardım istemesini veya Allah'a ait bir tasarrufu Ona nisbet etmesini sırf iyi niyet, gelenek, cehâlet vs. sebebiyle tevhid saymak mümkün değildir. Zira ibadet yalnızca Allah'a yöneltilmelidir.
Bir kimsenin şirk kapsamındaki bir fiili işlemiş olması, onun hakkında gerekli şartlar ve engeller araştırılmadan doğrudan muayyen tekfir hükmü verilmesini de meşru kılmaz. Fiilin (mutlak) hükmü ile şahsın (muayyen) hükmü arasındaki fark gözetilmelidir.
Tekfirin manilerinden cehalet, tevil, taklit, ikrah ve huccetin ulaşması gibi meseleler kendi şartları ve delilleri çerçevesinde dikkate alınmalıdır.


Hulâsatu'l kavl;
Muctehid bir âlimin ictihadını takib etmek, Tevbe 31'deki din adamlarını Rabb edinme kapsamına girmez. Bir âlimin Kur'an ve Sünnet'ten hareketle yaptığı ictihadı tâkib etmek veya avamdan bir Müslümanın güvenilir bir âlime danışması, tek başına âlimi Rabb edinmek değildir. Muctehid hata edebilir; hata eden ehil muctehidin bir ecir alacağını bildiren sahih hadis de bunun delilidir.
Fakat bir kimse, Allah'ın hükmünü bildiği hâlde bir şahsın sözünü Allah'ın hükmünün üstünde görür, Ona Allah'tan bağımsız helal-haram koyma yetkisi tanır ve Allah'ın hükmünü bu sebeble reddederse bu, sıradan taklid değildir. Tevbe 31 burada gündeme gelir.

Tasavvufî bir çevrede yetişmiş, kabirlerden yardım istemeyi din zannetmiş, kendisine bunun şirk olduğu anlatılmadan ölmüş bir kimse kesin olarak cehennemlik diyemeyiz. Çünkü usûlde ulemanın ihtilafı vardır, üstte zikrettiğimiz meseleler dikkate alınarak konuya yaklaşılmalıdır, Öyle olsa da bu kişinin durumu ağır sıkıntılı olduğu muhakkaktır.
Usûlen de bu kişi hakkında hiçbir ayrıntıyı araştırmadan kesin olarak cehennemlik hükmü vermek doğru olmadığı gibi; yaptığı fiilin veya akidesindeki arızanın büyük şirk kapsamında olması başka, şahsının cehâlet, tevil ve huccetin ulaşmaması gibi sebeblerle hangi hükme tâbi olacağı başkadır.
Büyük şirkte cehâletin mâzeret olup olmayacağı konusunda âlimler arasında ihtilaf vardır. Mazeret kabul edenler de bunu her şahıs için mutlaklaştırmaz; kişinin durumunu, bilgiye ulaşma imkânını ve kendisine hüccetin ulaşıp ulaşmadığını dikkate alır. Mâzeret kabul etmeyen veya kapsamını dar tutan âlimlerin delilleri de ayrıca değerlendirilmelidir. Bu sebeble O şahsın ahiretteki akıbeti hakkında kesin hüküm vermek yerine, meseledeki şer'î ihtilaf ve kişinin özel durumu gözetilmelidir. Bu, Nisâ 48'in tehdidini geçersiz saymak değildir; genel hükmü belirli bir şahsa tatbik / uygularken gerekli şartları araştırmaktır.

Tüm bu izahatlarımızı daha da özetleyerek konuyu nihayete erdirelim inşeAllah;
- Büyük şirk, büyük şirktir; iyi niyet onu tevhid yapmaz.
- Muctehidi taklid etmek, din adamını Rabb edinmekle (Tevbe 31) aynı şey değildir.
- Her hatalı fetvaya uyan kişi, sırf bu sebeble muşrik olmaz.
- Huccetin ulaşması ve cehâletin mâzeret olup olmaması meselesi, büyük şirk bahsinde ihtilaflıdır.
- Müslümanların yoğun olduğu ülkelerde yaşamak, huccetin tam olarak ulaştığına delil değildir.
- Cehâletin mâzeret olduğunu söylemek, herkesi mâzeretli görmek değildir.
- Şirk fiiline hüküm vermekle; belirli bir faili (şahsı) tekfir etmek birbirinden ayrılmalıdır.
- Hiç kimsenin şahsî akıbeti hakkında, Allah'ın bildirdiği kesin hüküm dışında, delilsiz ve ölçüsüz konuşulmamalıdır.

Allah Teâlâ, Bizleri tevhid üzere yaşatsın, şirkten ve onun yollarından muhafaza etsin; hakkı hak olarak gösterip Ona tâbi olmayı, bâtılı bâtıl olarak gösterip ondan uzak durmayı nâsib etsin. Allahumme Âmin.


 
Geri
Üst