Selamun aleykum. 8 yasinda bir kızım var. Gecenlerde masasinda bi resim gördüm. Resimde bir kız cocugu vardi ve o an icimden çizimini begenmistim. ( ben küçükken resim konusunda cok kötüydüm). Bugün de resim ciziyodu ben de kızım hic fena cizmiyormussun baban gibi yeteneksiz degilmissin dedim. Sonrasinda insan resmi cizmenin haram oldugu aklima gelince "kızım insan resmi cizme manzara ciz dedim". Sitenizde harami ovmekle ilgili bir yazi görmüştüm ve endiseye dustum. Bu yaptigim dinen sakincali midir
Çözüldü İnsan Sureti Çizimini Anlık Beğenmek Haramı Övmek midir?
- Konuyu Başlatan berdem38
- Başlangıç tarihi
Âleykum selam we rahmetullah;
8 yaşındaki bir çocuk henuz bulûğ çağına ermediği için şer‘an mükellef (sorumlu) değildir ve kendisine günah yazılmaz.
Bize Osmân b. Ebî Şeybe rivâyet etti, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn rivâyet etti, dedi ki: Bize Hammâd b. Seleme haber verdi, Hammâd (b. Ebî Suleymân)'dan, İbrâhîm (en-Nehaî)'den, el-Esved (b. Yezîd)'den, O da Sahâbî Âişe رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا 'dan nakletti; Âişe رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا anlatıyor;
Rasulullah ﷺ şöyle buyurdu: "Üç kişiden kalem kaldırılmıştır (sorumluluk yoktur): Uyanıncaya kadar uyuyandan, bulûğ çağına erinceye kadar çocuktan ve aklı başına gelinceye kadar deliden."
(Ebu Dâvud, Sunen, Kitâbu'l-Hudûd, Bâbu fi'l-Mecnûni Yesriku Ev Yusîbu Haddan, C. 4, Sf: 141, Hadis no: 4403; Tirmizî, Sunen, Kitâbu'l-Hudûd, Bâbu Mâ Câe fîmen Lâ Yecibu Aleyhi'l-Had, C. 4, Sf: 32, Hadis no: 1423; Nesâî, Sunen, Kitâbu't-Talâk, Bâbu Men Lâ Yeka'u Talâkuhu Mine'l-Ezvâc, C. 6, Sf: 156, Hadis no: 3432; İbn Mâce, Sunen, Kitâbu't-Talâk, Bâbu Talâki'l-Ma'tûhi ve's-Sağîri ve'n-Nâim, C. 1, Sf: 658, Hadis no: 2041)
Hadis, muhaddislerin ittifakıyla sahih derecesindedir. İmam Hâkim en-Nîsâbûrî (el-Mustedrek, C. 2, Sf: 59), İbn Hibbân (Sahîh, Hadis no: 142), İbnu'l-Cârûd (el-Muntekâ, Hadis no: 138), İbnu'l-Mulakkın (el-Bedru'l-Munîr, C. 5, Sf: 356) ve çağdaş muhaddislerden el-Elbânî (Sahîhu Ebî Dâvud, Hadis no: 4403; İrvâu'l-Ğalîl, Hadis no: 297) hadisin sahih olduğunu tasrih etmiştir.
Dolayısıyla 8 yaşındaki bir çocuğun insan veya hayvan sureti çizmesi sebebiyle kendisine günah yazılmaz. Ancak anne ve babanın sorumluluğu ayrıdır.
Ebeveynler çocuklarını küçük yaştan itibaren Allah'ın radı olduğu amellere alıştırmak ve haram kılınan şeylerden sakındırmakla yükümlüdürler. Çünkü çocuklukta kazanılan alışkanlıklar bulûğ çağından sonra da devam eder.
İslam ulemâsının cumhuruna göre (özellikle Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheblerinde) ruh sahibi canlıların (insan ve hayvanların) suretini eliyle çizmek veya heykelini yapmak hadis-i şeriflerdeki şiddetli yasak kapsamına girmektedir.
Saîd b. Ebi'l-Hasen anlatıyor:
İbnu Abbâs رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا'nın yanına bir adam geldi ve şöyle dedi: "Ben şu suretleri (tasvirleri) yapan bir adamım; bu hususta bana fetva ver."
İbnu Abbâs Ona: "Bana yaklaş" dedi.
Adam Ona yaklaştı. Sonra tekrar: "Bana yaklaş" dedi.
Adam iyice yaklaşınca İbnu Abbâs elini Onun başının üzerine koydu ve şöyle dedi: "Sana Rasulullah ﷺ'den işittiğim şeyi haber vereceğim;
Ben Rasulullah ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittim: "Her tasvir (suret) yapan ateştedir. Yaptığı her bir suret için kendisine bir can verilir ve o suretler kendisine Cehennem'de azab eder."
Ardından İbnu Abbâs رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا şöyle dedi: "Eğer mutlaka yapacaksan, ağaç ve canı (ruhu) olmayan şeylerin resmini yap."
(Muslim, Sahîh, Kitâbu'l-Libâs ve'z-Zîne, Bâbu Tahrîmi Tasvîri Sûreti'l-Hayevân..., C. 3, Sf: 1671, Hadis no: 2110; Buhârî, Sahîh, Kitâbu'l-Buyû', Bâbu Bey'i't-Tesâvîri'l-Letî Leyse Fîhâ Rûh, C. 3, Sf: 82, Hadis no: 2225; Ahmed b. Hanbel, Musned, C. 4, Sf: 51, Hadis no: 2162)
Hadis, muhaddislerin ittifakıyla en yüksek sıhhat derecesi olan "Muttefekun Aleyh" (Buhârî ve Muslim'in birlikte rivâyet ettiği sahih hadis) seviyesindedir. İmam Nevevî (el-Minhâc Şerhu Sahîhi Muslim, C. 14, Sf: 91) ve İbn Hacer el-Askalânî (Fethu'l-Bârî, C. 4, Sf: 416) hadisin sahih ve muhkem olduğunu beyan etmişlerdir.
Bu sebeble ebeveynlerin, çocuğa canlı sureti çizdirmek veya bunun için boya/malzeme almak yerine; onu ağaç, dağ, deniz, güneş, ev, araba, çiçek gibi ruh sahibi olmayan varlıkları çizmeye yönlendirmeleri en doğru terbiye metodudur. (Not: Âişe رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا validemizin çocukluğunda oynadığı bez bebekler hadisi ise sadece kız çocuklarının annelik ve terbiye duygusunu geliştirmeye yönelik oyun/oyuncak ruhsatına mahsustur; bizzat kağıda suret çizmeyi teşvik etmeye delil yapılmaz).
Annenin Bir Anlık "Ne Güzel Çiziyorsun" Demesi Haramı Övmeye Girer mi?
Bir fiilin 'haramı övmek ve rıda göstermek' hükmüne girmesi için kişinin o fiilin haram olduğunu bile bile onu tasvib etmesi, teşvik etmesi ve kalben bundan hoşnud olması gerekir.
Haramı Övme Hükmüne Girmez;
Annenin (Sizin) maksadı burada Allah'ın haram kıldığı "tasvir yasağını" övmek veya haramı meşrulaştırmak değildir. Anne, çocuğunun el becerisini, kalemi tutuşunu veya çizim kabiliyetini fıtrî bir refleksle takdir etmiştir. Niyeti haramı övmek olmadığı için bu söz 'haramı övmek / harama rıda göstermek' sayılmaz.
Ancak Dikkat Edilmesi Gereken Husus;
İslam terbiyesinde çocuğa verilen bu tür tepkiler, çocukta "Demek ki insan resmi çizmek güzel ve annemin hoşuna giden bir şey" algısı oluşturur. Dolayısıyla anne bu anlık sözünden dolayı günahkâr olmasa da, çocuğun yanlış bir alışkanlık edinmemesi için bu ifadeyi düzeltmesi ve çocuğa münasib bir dille yol göstermesi gerekir.
Hulâsatu’l Kavl;
8 yaşındaki çocuk mukellef olmadığı için kendisine günah yazılmaz; ancak ebeveynlerin onu haram olan canlı sureti çizmeye alıştırmaması gerekir.
Annenin bir anlık gafletle veya çocuğun el becerisini takdir maksadıyla "ne güzel çiziyorsun" demesi, niyeti haramı övmek olmadığı için haramı övmeye girmez.
Doğru olan tavır; anneyi kırıcı olmadan çocuğu yönlendirmek, "Ellerine sağlık, çizim yeteneğin çok güzel; gel bununla güzel ağaçlar, evler, çiçekler çizelim, çünkü Rabb'imiz canlı sureti çizmemizi sevmez" diyerek kabiliyetini mubâh alanlara kanalize etmektir.
Not: Kur'an ve sunnetten Delillerle Soru ve Cevab bölümüne belli (15) mesaj sayısı kotası vardır. Bu mesaj sayısına ulaşamayan üyeler genelde bu bölüme açamaz.
8 yaşındaki bir çocuk henuz bulûğ çağına ermediği için şer‘an mükellef (sorumlu) değildir ve kendisine günah yazılmaz.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ
;الْأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ
عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ: عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ، وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ
;الْأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ
عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ: عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ، وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ
Bize Osmân b. Ebî Şeybe rivâyet etti, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn rivâyet etti, dedi ki: Bize Hammâd b. Seleme haber verdi, Hammâd (b. Ebî Suleymân)'dan, İbrâhîm (en-Nehaî)'den, el-Esved (b. Yezîd)'den, O da Sahâbî Âişe رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا 'dan nakletti; Âişe رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا anlatıyor;
Rasulullah ﷺ şöyle buyurdu: "Üç kişiden kalem kaldırılmıştır (sorumluluk yoktur): Uyanıncaya kadar uyuyandan, bulûğ çağına erinceye kadar çocuktan ve aklı başına gelinceye kadar deliden."
(Ebu Dâvud, Sunen, Kitâbu'l-Hudûd, Bâbu fi'l-Mecnûni Yesriku Ev Yusîbu Haddan, C. 4, Sf: 141, Hadis no: 4403; Tirmizî, Sunen, Kitâbu'l-Hudûd, Bâbu Mâ Câe fîmen Lâ Yecibu Aleyhi'l-Had, C. 4, Sf: 32, Hadis no: 1423; Nesâî, Sunen, Kitâbu't-Talâk, Bâbu Men Lâ Yeka'u Talâkuhu Mine'l-Ezvâc, C. 6, Sf: 156, Hadis no: 3432; İbn Mâce, Sunen, Kitâbu't-Talâk, Bâbu Talâki'l-Ma'tûhi ve's-Sağîri ve'n-Nâim, C. 1, Sf: 658, Hadis no: 2041)
Hadis, muhaddislerin ittifakıyla sahih derecesindedir. İmam Hâkim en-Nîsâbûrî (el-Mustedrek, C. 2, Sf: 59), İbn Hibbân (Sahîh, Hadis no: 142), İbnu'l-Cârûd (el-Muntekâ, Hadis no: 138), İbnu'l-Mulakkın (el-Bedru'l-Munîr, C. 5, Sf: 356) ve çağdaş muhaddislerden el-Elbânî (Sahîhu Ebî Dâvud, Hadis no: 4403; İrvâu'l-Ğalîl, Hadis no: 297) hadisin sahih olduğunu tasrih etmiştir.
Dolayısıyla 8 yaşındaki bir çocuğun insan veya hayvan sureti çizmesi sebebiyle kendisine günah yazılmaz. Ancak anne ve babanın sorumluluğu ayrıdır.
Ebeveynler çocuklarını küçük yaştan itibaren Allah'ın radı olduğu amellere alıştırmak ve haram kılınan şeylerden sakındırmakla yükümlüdürler. Çünkü çocuklukta kazanılan alışkanlıklar bulûğ çağından sonra da devam eder.
İslam ulemâsının cumhuruna göre (özellikle Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheblerinde) ruh sahibi canlıların (insan ve hayvanların) suretini eliyle çizmek veya heykelini yapmak hadis-i şeriflerdeki şiddetli yasak kapsamına girmektedir.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، كِلَاهُمَا عَنْ سُفْيَانَ - قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَقَالَ: إِنِّي رَجُلٌ أُصَوِّرُ هَذِهِ الصُّوَرَ، فَأَفْتِنِي فِيهَا. فَقَالَ لَهُ: ادْنُ مِنِّي. فَدَنَا مِنْهُ، ثُمَّ قَالَ: ادْنُ مِنِّي. فَدَنَا حَتَّى وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ، قَالَ: أُنَبِّئُكَ بِمَا
,سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
.سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: كُلُّ مُصَوِّرٍ فِي النَّارِ، يَجْعَلُ لَهُ بِكُلِّ صُورَةٍ صَوَّرَهَا نَفْسًا فَتُعَذِّبُهُ فِي جَهَنَّمَ
.وَقَالَ: إِنْ كُنْتَ لَا بُدَّ فَاعِلًا، فَاصْنَعِ الشَّجَرَ وَمَا لَا نَفْسَ لَهُ
Bize İshâk b. İbrâhîm ve İbn Ebî Omer rivâyet etti, her ikisi de Sufyân (b. Uyeyne)'den —İbn Ebî Omer dedi ki: Bize Sufyân rivâyet etti—, Amr b. Dînâr'dan, Saîd b. Ebi'l-Hasen'den nakletti;,سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
.سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: كُلُّ مُصَوِّرٍ فِي النَّارِ، يَجْعَلُ لَهُ بِكُلِّ صُورَةٍ صَوَّرَهَا نَفْسًا فَتُعَذِّبُهُ فِي جَهَنَّمَ
.وَقَالَ: إِنْ كُنْتَ لَا بُدَّ فَاعِلًا، فَاصْنَعِ الشَّجَرَ وَمَا لَا نَفْسَ لَهُ
Saîd b. Ebi'l-Hasen anlatıyor:
İbnu Abbâs رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا'nın yanına bir adam geldi ve şöyle dedi: "Ben şu suretleri (tasvirleri) yapan bir adamım; bu hususta bana fetva ver."
İbnu Abbâs Ona: "Bana yaklaş" dedi.
Adam Ona yaklaştı. Sonra tekrar: "Bana yaklaş" dedi.
Adam iyice yaklaşınca İbnu Abbâs elini Onun başının üzerine koydu ve şöyle dedi: "Sana Rasulullah ﷺ'den işittiğim şeyi haber vereceğim;
Ben Rasulullah ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittim: "Her tasvir (suret) yapan ateştedir. Yaptığı her bir suret için kendisine bir can verilir ve o suretler kendisine Cehennem'de azab eder."
Ardından İbnu Abbâs رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا şöyle dedi: "Eğer mutlaka yapacaksan, ağaç ve canı (ruhu) olmayan şeylerin resmini yap."
(Muslim, Sahîh, Kitâbu'l-Libâs ve'z-Zîne, Bâbu Tahrîmi Tasvîri Sûreti'l-Hayevân..., C. 3, Sf: 1671, Hadis no: 2110; Buhârî, Sahîh, Kitâbu'l-Buyû', Bâbu Bey'i't-Tesâvîri'l-Letî Leyse Fîhâ Rûh, C. 3, Sf: 82, Hadis no: 2225; Ahmed b. Hanbel, Musned, C. 4, Sf: 51, Hadis no: 2162)
Hadis, muhaddislerin ittifakıyla en yüksek sıhhat derecesi olan "Muttefekun Aleyh" (Buhârî ve Muslim'in birlikte rivâyet ettiği sahih hadis) seviyesindedir. İmam Nevevî (el-Minhâc Şerhu Sahîhi Muslim, C. 14, Sf: 91) ve İbn Hacer el-Askalânî (Fethu'l-Bârî, C. 4, Sf: 416) hadisin sahih ve muhkem olduğunu beyan etmişlerdir.
Bu sebeble ebeveynlerin, çocuğa canlı sureti çizdirmek veya bunun için boya/malzeme almak yerine; onu ağaç, dağ, deniz, güneş, ev, araba, çiçek gibi ruh sahibi olmayan varlıkları çizmeye yönlendirmeleri en doğru terbiye metodudur. (Not: Âişe رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا validemizin çocukluğunda oynadığı bez bebekler hadisi ise sadece kız çocuklarının annelik ve terbiye duygusunu geliştirmeye yönelik oyun/oyuncak ruhsatına mahsustur; bizzat kağıda suret çizmeyi teşvik etmeye delil yapılmaz).
Annenin Bir Anlık "Ne Güzel Çiziyorsun" Demesi Haramı Övmeye Girer mi?
Bir fiilin 'haramı övmek ve rıda göstermek' hükmüne girmesi için kişinin o fiilin haram olduğunu bile bile onu tasvib etmesi, teşvik etmesi ve kalben bundan hoşnud olması gerekir.
Haramı Övme Hükmüne Girmez;
Annenin (Sizin) maksadı burada Allah'ın haram kıldığı "tasvir yasağını" övmek veya haramı meşrulaştırmak değildir. Anne, çocuğunun el becerisini, kalemi tutuşunu veya çizim kabiliyetini fıtrî bir refleksle takdir etmiştir. Niyeti haramı övmek olmadığı için bu söz 'haramı övmek / harama rıda göstermek' sayılmaz.
Ancak Dikkat Edilmesi Gereken Husus;
İslam terbiyesinde çocuğa verilen bu tür tepkiler, çocukta "Demek ki insan resmi çizmek güzel ve annemin hoşuna giden bir şey" algısı oluşturur. Dolayısıyla anne bu anlık sözünden dolayı günahkâr olmasa da, çocuğun yanlış bir alışkanlık edinmemesi için bu ifadeyi düzeltmesi ve çocuğa münasib bir dille yol göstermesi gerekir.
Hulâsatu’l Kavl;
8 yaşındaki çocuk mukellef olmadığı için kendisine günah yazılmaz; ancak ebeveynlerin onu haram olan canlı sureti çizmeye alıştırmaması gerekir.
Annenin bir anlık gafletle veya çocuğun el becerisini takdir maksadıyla "ne güzel çiziyorsun" demesi, niyeti haramı övmek olmadığı için haramı övmeye girmez.
Doğru olan tavır; anneyi kırıcı olmadan çocuğu yönlendirmek, "Ellerine sağlık, çizim yeteneğin çok güzel; gel bununla güzel ağaçlar, evler, çiçekler çizelim, çünkü Rabb'imiz canlı sureti çizmemizi sevmez" diyerek kabiliyetini mubâh alanlara kanalize etmektir.
Not: Kur'an ve sunnetten Delillerle Soru ve Cevab bölümüne belli (15) mesaj sayısı kotası vardır. Bu mesaj sayısına ulaşamayan üyeler genelde bu bölüme açamaz.
