Neler yeni

Çözüldü Allah-u Teala (cc) İçin "Şey" Denilebilir mi?

مراد Çevrimdışı

مراد

Aktif Üye
İslam-TR Üyesi
Ebu Hanife gibi Matüridî de Allah'a şey denilmesini caiz görür. Allah'a şey denmesini gerektiren sebep, cisimde mevcut olmadığı için bunu kullanmakta sakınca yoktur. Bunun iki yolla ispatlanması mümkündür: Birincisi, Kur'an'da kendisi için şey kelimesini kullanmaktadır. (Bakınız: Şura Suresi/11; En'am suresi/19) Allah'a şey denilmesi caiz olmasaydı ayetlerin bu kelimeyi Allah'a nispet etmemesi gerekirdi. İkincisi, aklî yoldur. Matüridî burada "örf açısından şey'iyyet başka değil, sadece varlık ifade (ispat) eden bir isimdir. Sabit olmuştur ki bir varlığa şey nisbet etmek sadece onun zâtının varlığını ve yüceltilmesini ifade eder. Allah da buna lâyıktır." ifadelerini kullanırdı. Teftazanî Nesefi'nin Akaid'ine yazdığı şerhde bu konu ile ilgili açıklaması yer alır.

Ebu Hanife ise, Fıkh-ı Ekber adlı adlı eserinde bu konu ile ilgili olarak şunları yazar: "Allahu Teâlâ şey'dir. Ama eşya gibi bir şey değildir. Şey olmasının manâsı; cisimsiz, cevhersiz, arazsız, zıtsız, eşsiz, ortaksız ve benzersiz olarak sabit olmaktır."(Alıntıdır)

Selamun Aleykum.Bu konu hakkında selef alimlerinin görüşleri nelerdir?
 
Abdulmuizz Fida Çevrimiçi

Abdulmuizz Fida

فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ
Admin
Âleykum selam we rahmetullahi we berakatuh;

Sözlükte “diledi, istedi” anlamındaki şâe fiilinden masdar-isimdir (şey’ çoğulu eşyâ’). Fiilin diğer masdarı meşîet olup şey kelimesinin mânasıyla ilişkilidir. Bazı dil âlimleri bu ilişkiden ötürü şey kelimesine “dilenen, istenen” anlamı vermiştir. Hakkında haber verilen her nesne, konu için kullanıldığı belirtilen şey (Tâcu’l-ʿarûs, “şyʾe” md.) Arab gramerinde yüklemin öznesini, mantıkta yüklemin konusunu oluşturacak bir kavram olarak da düşünülmüştür.
Râgıb el-İsfahânî, şey için “bilinebilen ve hakkında haber verilebilen” şeklinde bir tanım yapar ve kelimenin hem ism-i mef‘ûl, hem ism-i fâil anlamında kullanılabileceğini söyler. Meselâ, “De ki, tanık olmak bakımından hangi şey daha büyüktür?” meâlindeki âyette (En‘âm 19) geçtiği gibi Allah hakkında kullanıldığında fâil, “De ki, Allah her şeyin yaratıcısıdır” âyetinde (Râ‘d 16) olduğu gibi başka varlıklar için kullanıldığında mef‘ûl mânası taşır ve Allah’ın yaratmayı dilediği bütün nesneleri ifade eder. Nitekim meşîet de “Allah’ın dileyip yaratması” demektir. Şeyler de ilâhî meşîetin konusu olarak düşünülmelidir (el-Mufredât, “şyʾe” md.).

Şey kelimesi Kur’ân-ı Kerîm’de sıkça geçmekte, başta alîm ve kadîr olmak üzere Allah’ın isimlerinin, fiil ve sıfatlarının nesnelerini belirtmektedir (M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “şyʾe” md.). Bu âyetlerde “her şey” (kullu şey’) tabiri Allah’tan başka her şeyi ifade etmekte olup bu ifadeyle ilâhî hâkimiyetin âlem ve insan üzerindeki mutlak kuşatıcılığı vurgulanır. Allah’ın, olmasını irade ettiği şeye “ol” demesi yahud “ol” diye emretmesi o şeyin hemen oluvermesi için yeterlidir (Nahl 40; Yâsîn 82). İlâhî fiillerin evren üzerindeki bu mutlak tasarrufu doğal etkiler ve beşerî fiillerle hiçbir şekilde mukayese edilemez. Allah’ın hiçbir şeye benzemediğini beyan eden âyet (Şûrâ 11) O’nu cismanî varlıklara veya insana benzeten bütün telakkileri reddetmektedir. Kur’an, hiçbir şeyin ulûhiyyete iştirak edemeyeceğini ve hiçbir şeyin Allah’a ortak koşulmaması gerektiğini bildirir (Âl-i İmrân 64; Nisâ36; En‘âm 151). Her şey tabirinin genellikle Allah’tan başka şeyleri belirtmesi ve yaratanla yaratılan arasındaki mutlak farklılığa işaret etmesi ilk bakışta şey kelimesinin Allah hakkında kullanılamayacağını düşündürse de, “De ki, tanık olmak bakımından hangi şey daha büyüktür? De ki, Allah sizinle benim aramda tanıktır” (En‘âm 19) ve, “O’nun zâtı dışında her şey yok olacaktır” (Kasas 88) meâlindeki âyetlerdeki ifade tarzı buna imkân verir gibidir; yine şey kelimesinin “varlık” anlamına geldiği durumda bu mümkün görülebilir. Ancak bu kullanım Allah’ın, yarattığı şeyler gibi bir şey olduğu mânasını taşımaz; bu husus O’nun hiçbir şeye benzemediğini belirten âyette (Şûrâ 11) açıkça ifade edilmiştir. Şey kelimesinin Kur’an’da Allah-âlem ilişkisi bağlamında kullanılmadığı durumlar da vardır.

Allah-u Teala için Şey tâbiri denilebilir veya denilemez diyenlerin savunmaları aşağıda delilleriyle verilecektir. En son altına da görüşümüzü değerlendireceğiz .


"Allah'u Teâla İçin 'Şey' Tâbiri Kullanılabilir” Diyenlerin İzahatı​
Bazı âlimlere göre “ شَيْ şey / شَيْءٌ şeyun - şey ” kelimesi “mevcudiyet / varlık / bilinen/zannedilen her varlık ya da mâkul kavram” anlamında genel bir tâbirdir. Bu manada, Allah için de 'var olan / mevcud / hakikaten olan' mânâsıyla “şey” demek câizdir.
Allah subhanehu ve Teâlâ’dan 'şey' olarak haber vermek câizidir. Zira Allah subhanehu ve Teâlâ Kendisini 'şey' olarak isimlendirmiştir. Nitekim Âyet-i Kerimede şöyle buyurmuştur:
قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ​
“De ki: Hangi şeyin şâhidliği en büyüktür? De ki: Allah Benimle Sizin aranızda şâhiddir.” (En’am 19)
Yâni Allah (Subhanehu ve Teâlâ)’nın şâhidliği en büyüktür. O, Benimle Sizin aranızda şâhiddir. İlk cümlede أيُّ mubteda’dır. شيءٍ mudafun ileyhidir. أكبرُ haberi ve شهادةً temyizdir. İkinci cümlede الله lafzı celali mubtedadır ve haberi شهيدٌ dır. Her iki cümle de قلْ fiili emrin makulu’l-kavlidir. Şu halde benimle sizin aranızda şâhid olan Allah’tır. O da ilk cümlede sual edilen en büyük şâhidliktir. O en büyük şâhidlik ise şeyin haberidir. Dolayısıyla Allah (azze ve celle) 'şey'dir.

Veya ayeti kerimeyi şöyle irab etmekte mümkündür. شهيدٌ mahzuf mubtedanın haberidir. Takdiri هو dir. Ve الله lafzı celalin haberi mahzufdur. Mahzuf habere delalet eden de evvelinde geçen sualin haberidir.
Bu halde takdir şöyledir: اللهُ أكبرُ شهادةً . أكبر شهادةً ise شيءٍ haberidir.
Allah (azze ve celle), Kendisini bu âyeti kerimede şey olarak isimlendirmiştir. İmam el-Buhari rahimehullah Sahihinde “Bab: De ki: Hangi şeyin şâhidliği en büyüktür. De ki Allah” babı açtıktan sonra şöyle der: “Allahu Teâlâ Kendisini şey ile isimlendirmiştir ve Nebisi sallallahu aleyhi vesellem Kur'an’a şey demiştir. Kur'an ise Onun sıfatlarından bir sıfattır. Ve Allahu Teâlâ şöyle buyurmuştur:
كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ​
“Onun yüzünden başka her Şey helak olacaktır.” (Kassas 88)
Sonra kendi senediyle Sehl bin Sad (radıyallahu anhu)’dan ihraç ettiği hadisi zikreder. Hadiste Rasulullah (sallallahu aleyhi vesellem) bir adama أَمَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَيْءٌ “Yanında (bilginde - ezberinde) Kur'an’dan bir şey var mı?” diye sormuştur.

Ayetin ve hadisin şâhid yönü şöyledir: Allah (azze ve celle)’nin yüzü ve kelamı zati sıfatlarındandır. Sıfatlar için sabit olan zat için de sabit olur. Çünkü sıfatlar zattan gayrısı değildir. Hafız ibni Hâcer rahimehullah şöyle demiştir: “Kuran’ın bazısı Kuran’dır. Ve Onu Şey ile isimlendirmiştir. Şey lugaten ve örfen mevcud olanla aynıdır… İbni Battal el-Buhari’nin bu başlığı Abdulaziz bin Yahya el-Mekki’den aldığını işaret etmiştir. O “Kitabu’l-Hayde”sinde “Varlığını isbat etmek için ve yokluğunu nefyetmek için Allah Kendisini şey ile isimlendirmiştir.” (İbni Hâcer el Askalâni, Fethu’l-Bari, C. 13, Sf: 402)

Şey Allah (azze ve celle)’nin isimlerinden değildir ama Ondan şey lafzıyla haber vermek câizdir. Çünkü hakikaten var olan her şey için şey demek sahihtir. İmam ibni Kayyım (rahimehullah) şöyle demiştir: “İsim ve sıfatlar babı tevkifidir. Ama Ondan haber vermek yönünde kullanılanlar tevkifi olma mecburiyetinde değildir. Mesela kadim, şey ve mevcud kelimeleri gibi.” (Ebu Abdullah Şemseddin Muhammed İbn Kayyim El-Cevziyye, Bedaiu’l-Fevaid, C. 1, Sf: 170)

“Şey” ifadesi Allah’ın zatına, sıfatlarına ya da yaratılmış eşyaya benzerlik isnadı değil; yalnızca O’nun var olduğunu / “mevcûd” olduğunu bildiren genel bir tasriftir. Bu yaklaşımda, “Allah vardır / Allah mevcuddur / Allah şeydir (şey-iyyet itibariyle)” demek, varlığı — yokluğa muhalefeti, vurgulamak içindir, eşyaya benzetme değildir. Misalen, bazı kelâmcılar ve muteahhir sadır olanlar bu “şey = mevcud / varlık” anlayışıyla Allah için “şey” tabirini benimsemişlerdir.

Bu görüşe göre, eğer “şey” kelimesi bir yaratılmış eşya ya da cismani varlık gibi anlam taşımıyorsa (yani “Allah bir eşya, cisim vs. değildir” ifadesi korunuyorsa) o hâlde “şey” demek tevhid inancını zedelemez.


EHL-İ SÜNNET KELÂMCILARI (Eş’arî , Mâturîdî , Fahreddin Râzî)
Kelâmcıların çoğu Allah’a “şey” denebileceğini söylemiştir. Şöyle ki;

'Şey' = “mevcud” anlamında
Eş’arî ve Mâturîdîler der ki:
Allah mevcuddur. “Mevcud olan her varlığa şey denir” O hâlde Allah da şeydir, fakat başka şeylere benzemez.

Fahreddin Râzî:
“Allah’a ‘şey’ demek caizdir; çünkü yok değildir.” (Mefâtihu’l-Gayb, Bakara 20)

Mâturîdî:
“Allah şeydir; ama mahlûk olma bakımından değil; mevcudiyet bakımındandır.” (Te’vîlât, Bakara 20)

MUTEAHHİR ULEMA (İbn Âbidîn, Nevâvî, Gazâlî, Subkî…)
Genelde kelâmcıların yaklaşımını tâkib ederler:
Caizdir, çünkü “şey” = “mevcûd” demektir. Ancak halkın yanlış anlamaması için kullanılması tavsiye edilmez.

Nevevî: “Allah’ın sıfatı olarak kullanılmaz; fakat varlığını ifade için mecazen söylenebilir.” (İmam Nevevî, Şerhu Sahîh-i Muslim)


"Allah'u Teâla İçin 'Şey' Tâbiri Kullanılamaz” Diyenlerin Gerekçeleri ​

Özellikle bazı kelâmcılar / te’vîh taraftarları “şey” lafzının klasik anlam ve kullanımda “varlık, şey, nesne / mahlûk” manâlarına daha çok işaret ettiğini, bunun Allah gibi sıfat-zat sahibi ilâh için uygun olmayacağını savunurlar.
Onlara göre 'şey' kelimesi, eşya veya yaratılmışlara nisbet edilen geniş bir kavramdır; bu ifadeyle Allah’ı bu kategoriye dâhil etmek — mecâzen de olsa — tevhîd hassasiyeti açısından sakıncalı olabilir demişlerdir. Eğer 'şey' kelimesi Allah’ın zâtî ismi ya da sıfatı gibi takdir edilirse (yani “Allah şeydir” derken “O bir şeydir” anlamında) bu, O’nun zatını maddî / yaratılmış bir varlık düzeyine indirme tehlikesi doğurabilir. Bu nedenle birçok âlim 'şey'i Allah’ın isim ya da sıfatı olarak kullanmaya karşı çıkmıştır.
Sonuç olarak, “şey” kullanımı (özellikle yaratılmışlarla benzerlik çağrıştırma ihtimali olan anlamlarda) sakıncalı kabul edilmiş; tertemiz tevhîd inancını korumak adına bu tür genel ve muğlak ifadeler yerine, Allah’ın Kur’ân ve Sünnet’te bilinen isim ve sıfatlarıyla anılması tavsiye edilmiştir.

Tevhîdi hassasiyet açısından değerlendirecek olursak;
Eğer “şey” derken sadece “mevcûd, varlığın hakikati” gibi soyut bir manâ kastediliyorsa ve Allah’ın zatî farkı, benzersizliği, cismani ya da mahlûkî olma fikri kesinlikle reddediliyorsa bu kullanım düşünülebilir. Ancak “şey = varlık / mahlûk / nesne / eşyadan biri / soyut-somut vs.” gibi çağrışımları ihtiva ediyorsa; bu, tevhîd anlayışıyla uygun düşmez. Zira tevhîde göre Allah, mahlûktan, eşya ve varlıklardan tamamen farklıdır. Dolayısıyla bu tür genel ve muğlak ifadeler yerine, Allah’ın Kur’an ve Sünnet’te bilinen isim ve sıfatlarıyla (misal “Rab”, “Hâlik”, “Bâriʿ” vb.) anmak daha sağlam; tevhîd ve te’vîh hükmü bakımından daha yerindedir.

Zahiren “şey” lafzı (“mevcûd / varlık” gibi soyut bir mânâyla) kullanılabilir olsa bile, özellikle “Allah’a mahsus isim / sıfat / zat” kontekstinde kullanılması çok ihtiyatlı olmalıdır. Çünkü bu tür genel kavramlar, tevhîd hassasiyetini zayıflatabilir veya yanlış anlaşılmalara neden olabilir. Bu yüzden öncelikli olarak Kur’an ve Sünnetle birlikte Ehl-i Sünnet menhecine sadık olma tercihin göz önünde bulundurulduğunda Allah’ı “şey” yerine O’nun bilinen isim ve sıfatlarıyla zikretmek daha uygundur.

Kur’ân’da Allah hakkında dolaylı olarak “şey” kelimesi kullanılmıştır.
إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
“Allah her şeye kâdirdir.” (Bakara 20)
Burada “şey = var olan, meydana gelebilen, yaratılmış olan şeyler”dir. Selefe göre ayetteki “şey” mahlûkâtadır; Allah’ın zatına işaret etmez.

İbn Teymiyye (rahimehullah); Allah için “şey” kelimesi zatını mahlûkata benzetmek anlamında asla kullanılmaz. “Kulli şey’e kadîr” ifadesindeki “şey”, O’nun kudretinin taalluk ettiği yaratılmış şeylerdir. Bu nedenle ayet delil değildir: Allah’ın kendisi “şey” kategorisine dahil edilmez. (İbn Teymiyye, Mecmû‘u’l-Fetâvâ, C.3; C.10; C.16)

İbn Huzeyme (rahimehullah); “Allah, şey değildir, eşya gibi değildir; zira eşya yaratılmıştır.” “Allah’a şey demek ancak varlık inkârına karşı ‘O mevcuddur’ anlamında mecazen düşünülebilir; fakat bu Selef yolunda değildir.” (İbn Huzeyme, Kitâbu’t-Tevhîd, Bab: Sıfatullah)

İbn Useymîn ve benzeri çağdaş selefî âlimler sık sık “Allah’ın isimleri ve O’na isnad edilecek ifadeler konusunda metne bağlı kalmanın” önemini vurgularlar; bu, bazı hallerde “şey” gibi muğlak/yanlış anlaşılabilecek ifadelerden kaçınma tavsiyesi anlamına gelir.
«أسماء الله تعالى توقيفية، ولا يجوز لأحد أن يسمّي الله بما لم يسمّ به نفسه أو رسوله»
“Allah’ın isimleri takvîfîdir; hiç kimse Allah’ı kendisinin veya Rasûlu’nün adlandırmadığı isimlerle isimlendiremez.”
(Bu ifade doğrudan “şey” ifadesini yasaklamaz; fakat yeni / metne dayanmayan isim/ifadelerden kaçınma ilkesini koyar. Dolayısıyla bazı selefîler ‘şey’ lafzını kullanmaktan ihtiyatla kaçınırlar.)
www.islamweb.net

تسمية الله بما لم يسم به من الإلحاد

تحظر تسمية الله تعالى بأسماء لم يرد بها نص في الكتاب والسنة، حيث يجب الالتزام بأسمائه الحسنى. وفقًا للشيخ ابن عثيمين، الأسماء توقيفية ولا يجوز للعقل أن يختار أسماء غير ما ورد في النصوص. تعتبر تسميات مثل أبو خيمة زرقاء من الإلحاد، حيث يتعين على المؤمن تجنبها والاقتصار على الأسماء الصحيحة. يقول...
www.islamweb.net www.islamweb.net

SELEF NEDEN 'ŞEY' DEMEZDİ?​

'Şey' kelimesi mahlûk kategorisidir.
Şey = hudûs (sonradan olma)
Şey = cisim / hadîs / kullî varlık
Bu kategorilerin tamamı Allah’tan nefî edilir.

​

Allah’ı nitelemek için Kur’an ve Sünnet’te geçmeyen isimler kullanılmaz.​

Selef kaidesi:
“Allah kendisini nasıl isimlendirmişse O’nunla isimlendirilir.”
Allah 'şey' ismini kendine vermemiştir. Rasûlullah da vermemiştir. Dolayısıyla Selef’e göre:
“Allah şeydir” denmez. Fakat “Allah'a ‘şey’ demek küfürdür” de denmez! niyet önemlidir.


Eğer biri “Allah vardır (mevcuddur) demek istedim” diyorsa, manaya bakılır; maksad “Allah yok değildir” anlamında ise, şirk/sapma olmaz; fakat lafız terk edilmelidir.
İbn Teymiyye; “Bu lafız hakkında selef ihtiyatlı davranmış, Allah’ın isimlerinde ve sıfatlarında bid‘at lafızlardan sakınmışlardır.” (İbn Teymiyye, C. 10)

Özetleyecek olursak; Allah için doğrudan 'şey' demek uygun değildir.
Kur’an ve Sünnet’te Allah’a verilen bir isim değildir. Selef’in metodunda yoktur. Çünkü 'Şey' kelimesi yaratılmış kategorisini çağrıştırır.
İbn Teymiyye, İbn Huzeyme, İbn Kayyım gibi imamlar bunu reddetmiştir.
Fakat biri “Allah yok değildir; Allah mevcuddur” manasıyla (şey) kullanmışsa tekfir edilmez, bid‘at/uygunsuz lafızdır denir.
Doğru kulanım; “Allah vardır (mevcûddur).” Ama O’nun varlığı mahlûkun varlığı gibi değildir.
 
Cevap yazmak için giriş yap yada kayıt ol.
Benzer konular Forum Tarih
M Çözüldü Allah-u Teala'nın Hiçbir Şeye İhtiyacı Yok. Bizleri Tanınmak, Bilinmek İçin Yarattı. Bu İhtiyaç mıdır? (haşa) Akide / İtikad Soru - Cevab 1 2K
hamza01 Allah-u Teâlâ’nın Ayetlerinden Ve Rasullah’ın Hadislerinden Ibret Almak İslami Eğitim 0 2K
hamza01 Allah-u Teâlâ Yolunda Cihad Etmek İslami Eğitim 0 2K
hamza01 Mü’min, Allah-u Teâlâ’nın Kaza Ve Kaderine Rıza Gösterir İslami Eğitim 0 2K
SeyyidSadr Allah-u Teâlâ’nın Yolunda Cihad - (ayrintili) Cihad ve İslami Mucâdele 0 2K
hamza01 Allah-u Teâlâ’ya Ve Rasulüne Şeksiz, Şüphesiz Ve Kesin Olarak Iman Etmek İslami Eğitim 1 3K
hamza01 Allah-u Teala'nin Rahmetinden Ümit Kesmek Veya Allah-u Teala'nin Azabindan Emin Olmak İslami Eğitim 0 3K
hamza01 1 - Hüküm Vermenin Yalnızca Allah-u Teâlâ'ya Ait Olması Uluhiyyetin En Önemli Özelliklerindendir. Z İslami Eğitim 0 2K

Benzer konular

Üst