B
Çevrimdışı
At eti yemek caiz midir?
- Konbuyu başlatan BirMusluman
- Başlangıç tarihi
Çevrimiçi
"Siz de gücünüzün yettiği kadar Onlara karşı her çeşitten kuvvet biriktirin ve cihad için atlar hazırlayın ki, Onlarla hem Allah'ın düşmanlarını, hem de kendi düşmanlarınızı, ayrıca Allah'ın bilip de sizin bilmediğiniz daha başkalarını korkutasınız. Allah yolunda her ne harcarsanız onun sevabı Size eksiksiz ödenir ve asla haksızlığa uğratılmazsınız." (Enfal Suresi, 60)
وَالْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَزِينَةً
"O, atı, katırı ve eşeği bunlara binmeniz ve süs için yarattı" (Nahl Suresi, 8)
-.......Bana Mâlik, Zeyd ibn Eşlem'den; o da Ebû Salih es- Semmân'dan; O da Ebû Hurayra (r.anh)'den tahdîs etti ki;
Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: — "At ırkı 3 sınıf insan için olur; Bir kimse için ecirdir, bir kimse için (fakirlik ve ihtiyâcına) perdedir; bir kimse üzerinde ise vebaldir.
At kendisi için hayır olan kimseye gelince, O öyle bir adamdır ki, atını Allah yolunda (cihâd için) bağlamıştır. Ve atını da (yânî bağladığı ipini) bol otlu geniş bir sahada veya çayırlıkta uzatmıştır. Bu bol otlu sahadan veya çayırlıktan atın bu uzun ipinde iken yediği her ot, at sahibi için birer hasenedir. Hele bir de atın ipi kopsa da şahlanarak bir veya iki mil sevinç ile koşsa, yerde tırnaklarının bıraktığı izleri ve onun gübreleri de sahibi için haseneler olur. Bir de hayvan (bu arada) bir nehre uğrayıp da ondan su içerse -sahibi sulamak istememiş olsa bile- bu su da sahibi için haseneler olur. Binâenaleyh cihâd maksadıyla bağlanan bu gaza atı, sahibi için büyük bir sevâbdır.
Bir kimse de atını (onunla kazanmak), insanlardan mustağni olmak, iffetini korumak için bağlar da sonra O kimse gerek hayvanlarının üzerindeki Allah hakkını, gerek arkalarına takatinden fazla yüklememeyi unutmazsa, bu at da O kimse için (fakirliğe karşı) bir perdedir.
Bir kimse de atını öğünmek için, gösteriş için bağlarsa, bu hayvan da Onun için büyük bir günâhtır".
RasûIullah (s.a.v.)'a merkeblerin hükmünden (yânî onlardan zekât ve şâir vergiler olup olmadığı) soruldu.
Rasûlullah :— "Allah Taâlâ Bana, Onlar hakkında her hükmü toplayıcı bir vecize olan şu âyetten başka bir nass indirmedi: İşte kim zerre ağırlığınca bir hayır yapıyorsa onu görecek, kim de zerre ağırlığınca şerr yapıyorsa onu görecek" (ez-Zilzâl: 7-8) âyetlerini okudu.
(Buhari, Î'tisam Bab 24, Hadis no: 83)
Bize Muhammed b. Abdillah b. Numen rivayet etti. (Dedi ki): Bize babamla Hafs b. Giyâs ve Veki', Hişam'dan O da Fatima'dan, O da Esmâ'dan, naklen rivayet ettiler.
عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ: نَحَرْنَا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ ﷺ فَرَسًا فَأَكَلْنَاهُ
Esma şöyle demiş: — Biz Rasûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) zamanında bir at keserek yedik"
(Muslim, Kesilen hayvanlar, bab 6, Hadis no: 38, 1942; Buhârî, Zebâih, 26; Muvatta’, Zebâih, 3; Ahmed b. Hanbel, el-Musned, 6/347)
حدثنا محمد بن عبدالله بن نمير. حدثنا أبي وحفص بن غياث ووكيع عن هشام، عن فاطمة، عن أسماء، قالت:
نحرنا فرسا على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم، فأكلناهBize Muhammed b. Abdullah b. Numeyr de tahdis etti ... Fatıma, Esma’dan şöyle dediğini rivayet etti;
Biz, Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) hayatta iken bir at kestik ve onu yedik.
(Buhari, Av, Bab 6, Hadis no: 4999-38/3
نَحَرْنَا فَرَسًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَأَكَلْنَاهُ
“Rasulullah ﷺ zamanında bir at kestik ve yedik.”
(Ebû Dâvûd, Et'ime, 27; Nesâî, Dahâyâ, 34; İbn Mâce, Sayd, 13)
حدثنا يحيى بن يحيى وأبو الربيع العتكي وقتيبة بن سعيد (واللفظ ليحيى) (قال يحيى: أخبرنا. وقال الآخران: حدثنا حماد بن زيد) عن عمرو بن دينار، عن محمد بن علي، عن جابر بن عبدالله ؛ أن رسول الله صلى الله عليه وسلم نهى، يوم خيبر، عن لحوم الحمر الأهلية. وأذن في لحوم الخيل
Bize Yahya b. Yahya, Ebu Rabi' el-Ateki ve Kuteybe b. Said -lafız Yahya'ya ait olmak
üzere- tahdis etti. Yahya bize Hammad b. Zeyd, Amr b. Dinar'dan haber verdi derken diğer ikisi tahdis etti dedi. (Amr) Muhammed b. Ali'den, O Cabir b. Abdullah'tan rivayet ettiğine göre; Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem), Hayber günü evcil eşeklerin etlerini yasakladı ve at etlerine izin verdi.
“Rasulullah ﷺ, evcil eşeklerin etini haram kıldı.”
(Buhârî, Av, bab 6, Hadis no: 4997-36/1; Müslim, Sayd, 21)
***
Kur’an-ı Kerim ve Hadis-i şeriflerde at eti yemenin hükmü hakkında açık (delâleti kat'i ve subûti) bir delil bulunmamaktadır.
Mezheblere göre ;
1- Ebu Hanife ve Ona katılan diğer Fıkıh âlimleri, at eti yeminin haram olduğunu söylemişler ve delil olarak ta şunları zikretmişlerdir:
a) Allah teala bu âyet-i Kerimede atı, Hadis-i Şeriflerde, yenilmesinin haram olduğu beyan edilen, katır ve merkeple birlikte zikretmekte ve bunların, sadece binilmek ve süs eşyası olarak kullanılmak üzere yaratıldığını beyan etmektedir. Bu da at etinin yenilmesinin haram olduğunu gösterir,
b) Abdullah b. Abbas (r.anhuma)'nın, at, katır ve merkeb etlerini yemeyi hoş karşılamadığı ve şöyle dediği rivayet edilmektedir:
"Allah teala "Allah, hayvanları da yarattı. Onlarda sizin için ısıtacak şeyler ve pek çok faydalar vardır. Bir kısmının etlerini de yersiniz." buyurmuş, etleri yenilenleri beyan etmiş bu âyette de "Allah, binmeniz ve süs hayvanı edinmeniz için atları, katırları ve merkebleri yarattı." buyurarak binek hayvanlarını beyan etmiştir.
c) Halid b. Velid diyor ki: .
"Rasulullah (s.a.v.) at, katır ve merkeb etinin yenilmesini yasakladı."
(Ebu Dâvûd, K. et Et'ıme, bab: 26, Hadis No: 3790; İbn-i Mâce, K. ez-Zebaih, bab: 14, Hadis No: 3198; Nesâi, K. es-Sayd, bab: 30, Hadis No: 3336)
(Ebu Davud bu hadisi rivayet ettikten sonra, bunun mensuh olduğunu, Rasulullahın sahabilerinden Abdullah b. Zubeyr, Fadâle b. Ubeyd, Enes b. Mâlik, Esma binti Ebu Beldr, Suveyd b. Ğafie ve Alkame, at eti yediklerini, Kurayşlilerin, Rasulullahın döneminde at kestiklerini rivayet etmektedir. İmam Nevevî ise bu hadisin zayıf olduğunu söylemiştir.)
2- Âlimlerin çoğunluğu ise, katır ve merkeb etinin haram olmasına karşılık, at etinin yenilmesinin câiz olduğunu söylemişler ve Cabir b. Abdullah (r.anh)'dan rivayet edilen şu Hadis-i Şerifi delil göstermişlerdir.
Cabir diyor ki: "Rasululullah (s.a.v.) Hayber savaşında ehlî eşeklerin etlerinin yenilmesini yasakladı. At etinin yenilmesine ise izin verdi."
(Buhari, K. el-Megazi, bab: 38, K. ez-Zebaih bab: 26 Hadis No: 28; Muslim K. es-Sayd, bab: 36 Hadis No: 1941; Ebu Dâvûd, K. el- Et'ıme, bab: 26, Hadis No: 3788-3789)
Bize Muhammed b. Abdillah b. Numen rivayet etti. (Dedi ki): Bize babamla Hafs b. Giyâs ve Veki', Hişam'dan O da Fatima'dan, O da Esmâ'dan, naklen rivayet ettiler.
عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ: نَحَرْنَا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ ﷺ فَرَسًا فَأَكَلْنَاهُ
Esma şöyle demiş: — Biz Rasûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) zamanında bir at keserek yedik"
(Muslim, Kesilen hayvanlar, bab 6,- 38, Hadis no: 1942; Sayd, 22; Buhârî, Zebâih, 26; Muvatta’, Zebâih, 3; Ahmed b. Hanbel, el-Musned, 6/347)
(Muslim. K. es-Sayd bab: 38, Hadis No: 1942)
***
Hanefi mezhebinde Ebu Hanife’den rivayet edilip tercih edilen görüş ile Maliki mezhebinden gelen bir görüşe (cihadda kullanılan en önemli silahlardan birisi at olduğu için, yenilmesini hoş karşılanmaz) göre, at etinin yenilmesi tahrimen (harama yakın) mekruhtur.
Ebu Hanife der ki; “At, Allah yolunda cihadın vasıtasıdır. Onu kesip yemek, bu maksada engel olur.” (el-Kâsânî, Bedâi‘u’s-Sanâi‘, C. 5, Sf: 36)
Ebû Hanîfe ayrıca şöyle bir kıyas yapar: “Evcil eşek eti, yük taşımak içindir ve haram kılınmıştır. At da binmek içindir; aynı anlamda, yememek daha uygundur.” Fakat öğrencileri Ebû Yûsuf ve Muhammed bu kıyasa katılmamış, çünkü Rasulullah ﷺ at etini yasaklamamıştır, demişlerdir.
At, Müslüman ordularının savaşta binek olarak kullandığı stratejik bir hayvandır. Onun eti için kesilmesi, cihad gücünü zayıflatır. Dolayısıyla yemek caizdir ama uygun değildir. Bu, fıkhî maslahat (kamu yararı) temelli bir değerlendirmedir, nas (ayet-hadis) temelli bir yasak değildir.
Yine Hanefi mezhebinden İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed’e, İmam Şafii ve İmam Ahmed bin Hanbel, Ebû Sevr, Leys, İbnu'l Mubârak, îbnu Şîrîn, Hasen-i Basri, Ata', Esved b. Yezid Şureyh, İbrahim Nehâî, Hammâd b. Suleyman, Saîd b. Cubeyr, Dâvûd-u Zahirî ve Cumhur ulemâ, at etinin mubah olduğuna kâildirler. Bu kavil Ashabı Kiramdan Abdullah b. Zubeyr, Yedâle b. Ubeyd, Enes b. Malik. Esma binti Ebî Bekir ve Suveyd b. Gafele'den naklolunmustur. Maliki'lerden gelen diğer bir görüşe göre ise, at etinin yenilmesi mubahtır, câizdir. (İmam Serahsi, el-Mebsut, C. XI, Sf: 233; İmam Nevevi, el-Mecmu’, IX, 4; İbn Ruşd, Bidayetu’l-muctehid, I, 470)
İlim adamları at etinin mubahlığı hususunda ihtilaf etmişlerdir. Şafii'nin selef ve haleften cumhurun görüşüne göre mubahtır, bunda kerahat da yoktur. Abdullah b. ez-Zubeyr, Fedale b. Ubeyd, Enes b. Malik, Ebu Bekir kızı Esma, Süveyd b. Zafele, Alkame, Esved, Ata, Şureyh, Said b. Cubeyr, Hasan-ı Basri, İbrahim Nehai, Hammad b. Süleyman, Ahmed, İshak, Ebu Sevr, Ebu Yusuf, Muhammed, Davud, muhaddislerin büyük çoğunluğu ve başkaları da böyle demişlerdir. Bir kesim ise at etini mekruh görmüştür. İbn Abbas, Hakem, ve Ebu Hanife de bunlardandır.
İmam Mâlik, Medinelilerin uygulamasına çok önem verirdi. Onun döneminde Medine’de at eti yenmezdi. Bu yüzden şöyle demiştir:
"Medine halkının at eti yediğini görmedim." (İbn Abdilberr, et-Temhîd, 1/246)
Ancak bunun gerekçesi haramlık değil, örf ve saygı idi. Çünkü atlar cihad ve süvari için değerli sayılıyordu. Bu nedenle İmam Mâlik “yememek daha güzeldir ama caizdir” demiştir.
İbn Abdilberr "At eti konusunda İmam Mâlik’in görüşü helal olduğudur. Ancak Medine halkı bunu hoş karşılamazdı. Helal oluşunda bir ihtilaf görmemiştir." (el-Kâfî fî Fıkhi Ehli’l-Medîne, C. 2, Sf: 532)
"Mâlik ve ashâbı, at etinin yenmesinde bir beis görmemiştir. Çünkü Rasulullah ﷺ zamanında yenmiş ve yasaklanmamıştır." (Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh el-Kurtubî , el-Câmi‘ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, C. 10, Sf: 70)
"At eti, Mâlik’e göre helaldir. Fakat yememek mustehabdır; çünkü cihad için kullanılmaları daha faziletlidir." (Şemsuddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Arafe ed-Desûkī, Hâşiyetu’d-Desûkî alâ’ş-Şerhi’l-Kebîr, C. 2, Sf: 111)
İmam Ahmed der ki: Nebi ﷺ evcil eşek etini yasakladı, at etini yasaklamadı.
Yasak olmayan şey helaldir.” (İbn Kudâme, el-Muğnî, C. 11, Sf: 70)
Bu, Hanbelî fıkhında sık geçen bir usul kaidesine dayanır: “Asl olan ibâhadır (mubahlıktır), yasak yoksa helaldir.”
“At etini yemenin caiz olduğu hususunda İmam Ahmed’den iki rivayet vardır. Sahih olan (tercih edilen) rivayete göre at eti helaldir. Çünkü Asmâ (r.anhâ) hadisi sahih ve sarih (açık) bir delildir.” (el-Muğnî, 11/70; Keşşâfu’l-Kınâ‘, 6/190; el-İnsâf, 10/353)
Ayrıca der ki; “Eğer at eti haram olsaydı, Rasulullah ﷺ bunu yasaklardı. Zira O’nun döneminde yenmiştir ve kendisi bunu onaylamıştır.” (el-Muğnî, 11/70)
Ahmed bin Hanbel; “Atın cihadda kullanılması, onu yemeye mani değildir; çünkü bazıları biner, bazıları yenir. Bu, mala ve nimete farklı şekilde istifade etmektir.” (İbn Kudâme el Makdisi, el-Muğnî, 11/70)
İmam Şâfiî, el-Umm adlı ana eserinde şöyle der: “At etinin helal olduğuna dair Asmâ bint Ebî Bekr’in hadisi bize ulaşmıştır. Rasulullah ﷺ zamanında at kesilmiş ve yenmiştir. Bu, onun helal olduğuna delildir. Çünkü Nebî ﷺ bunu yasaklamamıştır.” (Şafiî, el-Umm, C. 2, Sf: 250, Dâru’l-Mâ‘rifa)
İmam Şâfiî, bu hadisi at etine kıyas etmenin geçersiz olduğunu söyler, çünkü; Yasak eşek etine özeldir, At eti aynı hükme sokulmamıştır, At ve eşek farklı türlerdir (nev‘ farklılığı).
“Atı eşeğe kıyas etmek bâtıldır; çünkü Rasulullah ﷺ at etini yasaklamamış, bizzat yenmiştir.” (Şafiî, el-Umm, C. 2, Sf: 251)
İmam Nevevî “At eti yemek helaldir, bunda Şâfiî mezhebinde hiçbir ihtilaf yoktur. Bu, Rasulullah ﷺ zamanında sabittir.” (İmam Yahyâ b. Şeref en-Nevevî eş-Şâfiî, el-Mecmûʿ Şerhu’l-Muhezzeb, 9/6)
İmam Râfiî ; “At eti helaldir; çünkü Asmâ hadisi sahih, açık ve delaleti nettir.” (İmam Ebu’l-Kâsım er-Râfiʿî eş-Şâfiʿî, el-Azîz Şerhu’l-Vecîz, C. 11, 355)
İbn Hacer el-Heytemî; “At eti yemek helaldir. Edeben terk edilmesi tavsiye edilse bile, bu hükmü değiştirmez.” (İmam Şihâbüddîn Ahmed b. Hacer el-Heytemî eş-Şâfiî, Tuhfetu’l-Muhtâc bi-Şerhi’l-Minhâc, C. 9; Sf: 332)
Ayrıca at eti yemenin mekruh, hatta haram olduğunu söyleyenler de olmuştur (Karâfi, ez-Zahire, IV, 101)
İbnu Abbas (Radiyallahû anhûma) olmak üzere bir taife bunu mekruh görmüştür. O halde bu keraheti bâzıları tahrimiyye bazıları da tenzîhiyye diye rivayet etmişlerdir. İmamı Âzam: «At etini yiyen günahkâr olur ama buna haram ismi verilemez» demiştir. İmamın bu hükme varması, atın pis olduğuna inandığı için değil neslinin tükenmesi mulahazasına metnidir. Çünkü at harb âletidir. Bunların delilleri;
«Atları katırları ve eşekleri do binesiniz dîye bir de zînet için yaratmıştır» âyeti kerimesi ile îbni Mâce'nin rivayet ettiği Halid îbni Velid hadisesidir. Mezkûr hadise:
«Rasûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) at, katır ve eşek etleriyle yırtıcılardan azı dişlileri yemekten men etti.» denilmektedir. Bu hadîsi Ebû Davud ile Nesâî de tahric etmişlerdir. Ancak hadîs ulemâ tarafından zayıf görülmüş. Hattâ bazıları nesh edildiğine bile kâil olmuşlardır. Bununla beraber Allâme Ayni şöyle demektedir: «Hâlid hadisinin senedi güzeldir. Bundan dolayıdır ki Ebû Dâvûd onu kitabına aldığı vakit sukût etmiştir. Binaenaleyh ona göre bu hadis hasendir»
Hadisin bir rivayetinde «bir at boğazladık» diğerinde «bir at kestik» deniliyor. Kesmek ameliyesi çene altından, boğazlamak ise göğüsten yapıldığına göre iki rivayetin arasını bulmak için bunların ayrı ayrı iki vak'a olduğuna hükmedilir. Kesmekle boğazlamak sözlerinden birinin mecaz olarak kullanılması da mümkündür. Bu taktirde vak'a birdir. Ulemâdan bâzıları: «Kesme hususunda atın hükmü sığırın hükmü gibidir» demiş. Bununla atın hem boğazlanmasının hem de kesilmesinin câiz olduğunu anlatmak istemişlerdir. Fakat kesmek efdal görülmüştür.
وَالْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَزِينَةً
"O, atı, katırı ve eşeği bunlara binmeniz ve süs için yarattı" (Nahl Suresi, 8)
-.......Bana Mâlik, Zeyd ibn Eşlem'den; o da Ebû Salih es- Semmân'dan; O da Ebû Hurayra (r.anh)'den tahdîs etti ki;
Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: — "At ırkı 3 sınıf insan için olur; Bir kimse için ecirdir, bir kimse için (fakirlik ve ihtiyâcına) perdedir; bir kimse üzerinde ise vebaldir.
At kendisi için hayır olan kimseye gelince, O öyle bir adamdır ki, atını Allah yolunda (cihâd için) bağlamıştır. Ve atını da (yânî bağladığı ipini) bol otlu geniş bir sahada veya çayırlıkta uzatmıştır. Bu bol otlu sahadan veya çayırlıktan atın bu uzun ipinde iken yediği her ot, at sahibi için birer hasenedir. Hele bir de atın ipi kopsa da şahlanarak bir veya iki mil sevinç ile koşsa, yerde tırnaklarının bıraktığı izleri ve onun gübreleri de sahibi için haseneler olur. Bir de hayvan (bu arada) bir nehre uğrayıp da ondan su içerse -sahibi sulamak istememiş olsa bile- bu su da sahibi için haseneler olur. Binâenaleyh cihâd maksadıyla bağlanan bu gaza atı, sahibi için büyük bir sevâbdır.
Bir kimse de atını (onunla kazanmak), insanlardan mustağni olmak, iffetini korumak için bağlar da sonra O kimse gerek hayvanlarının üzerindeki Allah hakkını, gerek arkalarına takatinden fazla yüklememeyi unutmazsa, bu at da O kimse için (fakirliğe karşı) bir perdedir.
Bir kimse de atını öğünmek için, gösteriş için bağlarsa, bu hayvan da Onun için büyük bir günâhtır".
RasûIullah (s.a.v.)'a merkeblerin hükmünden (yânî onlardan zekât ve şâir vergiler olup olmadığı) soruldu.
Rasûlullah :— "Allah Taâlâ Bana, Onlar hakkında her hükmü toplayıcı bir vecize olan şu âyetten başka bir nass indirmedi: İşte kim zerre ağırlığınca bir hayır yapıyorsa onu görecek, kim de zerre ağırlığınca şerr yapıyorsa onu görecek" (ez-Zilzâl: 7-8) âyetlerini okudu.
(Buhari, Î'tisam Bab 24, Hadis no: 83)
Bize Muhammed b. Abdillah b. Numen rivayet etti. (Dedi ki): Bize babamla Hafs b. Giyâs ve Veki', Hişam'dan O da Fatima'dan, O da Esmâ'dan, naklen rivayet ettiler.
عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ: نَحَرْنَا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ ﷺ فَرَسًا فَأَكَلْنَاهُ
Esma şöyle demiş: — Biz Rasûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) zamanında bir at keserek yedik"
(Muslim, Kesilen hayvanlar, bab 6, Hadis no: 38, 1942; Buhârî, Zebâih, 26; Muvatta’, Zebâih, 3; Ahmed b. Hanbel, el-Musned, 6/347)
حدثنا محمد بن عبدالله بن نمير. حدثنا أبي وحفص بن غياث ووكيع عن هشام، عن فاطمة، عن أسماء، قالت:
نحرنا فرسا على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم، فأكلناه
Biz, Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) hayatta iken bir at kestik ve onu yedik.
(Buhari, Av, Bab 6, Hadis no: 4999-38/3
نَحَرْنَا فَرَسًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَأَكَلْنَاهُ
“Rasulullah ﷺ zamanında bir at kestik ve yedik.”
(Ebû Dâvûd, Et'ime, 27; Nesâî, Dahâyâ, 34; İbn Mâce, Sayd, 13)
حدثنا يحيى بن يحيى وأبو الربيع العتكي وقتيبة بن سعيد (واللفظ ليحيى) (قال يحيى: أخبرنا. وقال الآخران: حدثنا حماد بن زيد) عن عمرو بن دينار، عن محمد بن علي، عن جابر بن عبدالله ؛ أن رسول الله صلى الله عليه وسلم نهى، يوم خيبر، عن لحوم الحمر الأهلية. وأذن في لحوم الخيل
Bize Yahya b. Yahya, Ebu Rabi' el-Ateki ve Kuteybe b. Said -lafız Yahya'ya ait olmak
üzere- tahdis etti. Yahya bize Hammad b. Zeyd, Amr b. Dinar'dan haber verdi derken diğer ikisi tahdis etti dedi. (Amr) Muhammed b. Ali'den, O Cabir b. Abdullah'tan rivayet ettiğine göre; Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem), Hayber günü evcil eşeklerin etlerini yasakladı ve at etlerine izin verdi.
“Rasulullah ﷺ, evcil eşeklerin etini haram kıldı.”
(Buhârî, Av, bab 6, Hadis no: 4997-36/1; Müslim, Sayd, 21)
***
Kur’an-ı Kerim ve Hadis-i şeriflerde at eti yemenin hükmü hakkında açık (delâleti kat'i ve subûti) bir delil bulunmamaktadır.
Mezheblere göre ;
1- Ebu Hanife ve Ona katılan diğer Fıkıh âlimleri, at eti yeminin haram olduğunu söylemişler ve delil olarak ta şunları zikretmişlerdir:
a) Allah teala bu âyet-i Kerimede atı, Hadis-i Şeriflerde, yenilmesinin haram olduğu beyan edilen, katır ve merkeple birlikte zikretmekte ve bunların, sadece binilmek ve süs eşyası olarak kullanılmak üzere yaratıldığını beyan etmektedir. Bu da at etinin yenilmesinin haram olduğunu gösterir,
b) Abdullah b. Abbas (r.anhuma)'nın, at, katır ve merkeb etlerini yemeyi hoş karşılamadığı ve şöyle dediği rivayet edilmektedir:
"Allah teala "Allah, hayvanları da yarattı. Onlarda sizin için ısıtacak şeyler ve pek çok faydalar vardır. Bir kısmının etlerini de yersiniz." buyurmuş, etleri yenilenleri beyan etmiş bu âyette de "Allah, binmeniz ve süs hayvanı edinmeniz için atları, katırları ve merkebleri yarattı." buyurarak binek hayvanlarını beyan etmiştir.
c) Halid b. Velid diyor ki: .
"Rasulullah (s.a.v.) at, katır ve merkeb etinin yenilmesini yasakladı."
(Ebu Dâvûd, K. et Et'ıme, bab: 26, Hadis No: 3790; İbn-i Mâce, K. ez-Zebaih, bab: 14, Hadis No: 3198; Nesâi, K. es-Sayd, bab: 30, Hadis No: 3336)
(Ebu Davud bu hadisi rivayet ettikten sonra, bunun mensuh olduğunu, Rasulullahın sahabilerinden Abdullah b. Zubeyr, Fadâle b. Ubeyd, Enes b. Mâlik, Esma binti Ebu Beldr, Suveyd b. Ğafie ve Alkame, at eti yediklerini, Kurayşlilerin, Rasulullahın döneminde at kestiklerini rivayet etmektedir. İmam Nevevî ise bu hadisin zayıf olduğunu söylemiştir.)
2- Âlimlerin çoğunluğu ise, katır ve merkeb etinin haram olmasına karşılık, at etinin yenilmesinin câiz olduğunu söylemişler ve Cabir b. Abdullah (r.anh)'dan rivayet edilen şu Hadis-i Şerifi delil göstermişlerdir.
Cabir diyor ki: "Rasululullah (s.a.v.) Hayber savaşında ehlî eşeklerin etlerinin yenilmesini yasakladı. At etinin yenilmesine ise izin verdi."
(Buhari, K. el-Megazi, bab: 38, K. ez-Zebaih bab: 26 Hadis No: 28; Muslim K. es-Sayd, bab: 36 Hadis No: 1941; Ebu Dâvûd, K. el- Et'ıme, bab: 26, Hadis No: 3788-3789)
Bize Muhammed b. Abdillah b. Numen rivayet etti. (Dedi ki): Bize babamla Hafs b. Giyâs ve Veki', Hişam'dan O da Fatima'dan, O da Esmâ'dan, naklen rivayet ettiler.
عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ: نَحَرْنَا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ ﷺ فَرَسًا فَأَكَلْنَاهُ
Esma şöyle demiş: — Biz Rasûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) zamanında bir at keserek yedik"
(Muslim, Kesilen hayvanlar, bab 6,- 38, Hadis no: 1942; Sayd, 22; Buhârî, Zebâih, 26; Muvatta’, Zebâih, 3; Ahmed b. Hanbel, el-Musned, 6/347)
(Muslim. K. es-Sayd bab: 38, Hadis No: 1942)
***
Hanefi mezhebinde Ebu Hanife’den rivayet edilip tercih edilen görüş ile Maliki mezhebinden gelen bir görüşe (cihadda kullanılan en önemli silahlardan birisi at olduğu için, yenilmesini hoş karşılanmaz) göre, at etinin yenilmesi tahrimen (harama yakın) mekruhtur.
Ebu Hanife der ki; “At, Allah yolunda cihadın vasıtasıdır. Onu kesip yemek, bu maksada engel olur.” (el-Kâsânî, Bedâi‘u’s-Sanâi‘, C. 5, Sf: 36)
Ebû Hanîfe ayrıca şöyle bir kıyas yapar: “Evcil eşek eti, yük taşımak içindir ve haram kılınmıştır. At da binmek içindir; aynı anlamda, yememek daha uygundur.” Fakat öğrencileri Ebû Yûsuf ve Muhammed bu kıyasa katılmamış, çünkü Rasulullah ﷺ at etini yasaklamamıştır, demişlerdir.
At, Müslüman ordularının savaşta binek olarak kullandığı stratejik bir hayvandır. Onun eti için kesilmesi, cihad gücünü zayıflatır. Dolayısıyla yemek caizdir ama uygun değildir. Bu, fıkhî maslahat (kamu yararı) temelli bir değerlendirmedir, nas (ayet-hadis) temelli bir yasak değildir.
Yine Hanefi mezhebinden İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed’e, İmam Şafii ve İmam Ahmed bin Hanbel, Ebû Sevr, Leys, İbnu'l Mubârak, îbnu Şîrîn, Hasen-i Basri, Ata', Esved b. Yezid Şureyh, İbrahim Nehâî, Hammâd b. Suleyman, Saîd b. Cubeyr, Dâvûd-u Zahirî ve Cumhur ulemâ, at etinin mubah olduğuna kâildirler. Bu kavil Ashabı Kiramdan Abdullah b. Zubeyr, Yedâle b. Ubeyd, Enes b. Malik. Esma binti Ebî Bekir ve Suveyd b. Gafele'den naklolunmustur. Maliki'lerden gelen diğer bir görüşe göre ise, at etinin yenilmesi mubahtır, câizdir. (İmam Serahsi, el-Mebsut, C. XI, Sf: 233; İmam Nevevi, el-Mecmu’, IX, 4; İbn Ruşd, Bidayetu’l-muctehid, I, 470)
İlim adamları at etinin mubahlığı hususunda ihtilaf etmişlerdir. Şafii'nin selef ve haleften cumhurun görüşüne göre mubahtır, bunda kerahat da yoktur. Abdullah b. ez-Zubeyr, Fedale b. Ubeyd, Enes b. Malik, Ebu Bekir kızı Esma, Süveyd b. Zafele, Alkame, Esved, Ata, Şureyh, Said b. Cubeyr, Hasan-ı Basri, İbrahim Nehai, Hammad b. Süleyman, Ahmed, İshak, Ebu Sevr, Ebu Yusuf, Muhammed, Davud, muhaddislerin büyük çoğunluğu ve başkaları da böyle demişlerdir. Bir kesim ise at etini mekruh görmüştür. İbn Abbas, Hakem, ve Ebu Hanife de bunlardandır.
İmam Mâlik, Medinelilerin uygulamasına çok önem verirdi. Onun döneminde Medine’de at eti yenmezdi. Bu yüzden şöyle demiştir:
"Medine halkının at eti yediğini görmedim." (İbn Abdilberr, et-Temhîd, 1/246)
Ancak bunun gerekçesi haramlık değil, örf ve saygı idi. Çünkü atlar cihad ve süvari için değerli sayılıyordu. Bu nedenle İmam Mâlik “yememek daha güzeldir ama caizdir” demiştir.
İbn Abdilberr "At eti konusunda İmam Mâlik’in görüşü helal olduğudur. Ancak Medine halkı bunu hoş karşılamazdı. Helal oluşunda bir ihtilaf görmemiştir." (el-Kâfî fî Fıkhi Ehli’l-Medîne, C. 2, Sf: 532)
"Mâlik ve ashâbı, at etinin yenmesinde bir beis görmemiştir. Çünkü Rasulullah ﷺ zamanında yenmiş ve yasaklanmamıştır." (Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh el-Kurtubî , el-Câmi‘ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, C. 10, Sf: 70)
"At eti, Mâlik’e göre helaldir. Fakat yememek mustehabdır; çünkü cihad için kullanılmaları daha faziletlidir." (Şemsuddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Arafe ed-Desûkī, Hâşiyetu’d-Desûkî alâ’ş-Şerhi’l-Kebîr, C. 2, Sf: 111)
İmam Ahmed der ki: Nebi ﷺ evcil eşek etini yasakladı, at etini yasaklamadı.
Yasak olmayan şey helaldir.” (İbn Kudâme, el-Muğnî, C. 11, Sf: 70)
Bu, Hanbelî fıkhında sık geçen bir usul kaidesine dayanır: “Asl olan ibâhadır (mubahlıktır), yasak yoksa helaldir.”
“At etini yemenin caiz olduğu hususunda İmam Ahmed’den iki rivayet vardır. Sahih olan (tercih edilen) rivayete göre at eti helaldir. Çünkü Asmâ (r.anhâ) hadisi sahih ve sarih (açık) bir delildir.” (el-Muğnî, 11/70; Keşşâfu’l-Kınâ‘, 6/190; el-İnsâf, 10/353)
Ayrıca der ki; “Eğer at eti haram olsaydı, Rasulullah ﷺ bunu yasaklardı. Zira O’nun döneminde yenmiştir ve kendisi bunu onaylamıştır.” (el-Muğnî, 11/70)
Ahmed bin Hanbel; “Atın cihadda kullanılması, onu yemeye mani değildir; çünkü bazıları biner, bazıları yenir. Bu, mala ve nimete farklı şekilde istifade etmektir.” (İbn Kudâme el Makdisi, el-Muğnî, 11/70)
İmam Şâfiî, el-Umm adlı ana eserinde şöyle der: “At etinin helal olduğuna dair Asmâ bint Ebî Bekr’in hadisi bize ulaşmıştır. Rasulullah ﷺ zamanında at kesilmiş ve yenmiştir. Bu, onun helal olduğuna delildir. Çünkü Nebî ﷺ bunu yasaklamamıştır.” (Şafiî, el-Umm, C. 2, Sf: 250, Dâru’l-Mâ‘rifa)
İmam Şâfiî, bu hadisi at etine kıyas etmenin geçersiz olduğunu söyler, çünkü; Yasak eşek etine özeldir, At eti aynı hükme sokulmamıştır, At ve eşek farklı türlerdir (nev‘ farklılığı).
“Atı eşeğe kıyas etmek bâtıldır; çünkü Rasulullah ﷺ at etini yasaklamamış, bizzat yenmiştir.” (Şafiî, el-Umm, C. 2, Sf: 251)
İmam Nevevî “At eti yemek helaldir, bunda Şâfiî mezhebinde hiçbir ihtilaf yoktur. Bu, Rasulullah ﷺ zamanında sabittir.” (İmam Yahyâ b. Şeref en-Nevevî eş-Şâfiî, el-Mecmûʿ Şerhu’l-Muhezzeb, 9/6)
İmam Râfiî ; “At eti helaldir; çünkü Asmâ hadisi sahih, açık ve delaleti nettir.” (İmam Ebu’l-Kâsım er-Râfiʿî eş-Şâfiʿî, el-Azîz Şerhu’l-Vecîz, C. 11, 355)
İbn Hacer el-Heytemî; “At eti yemek helaldir. Edeben terk edilmesi tavsiye edilse bile, bu hükmü değiştirmez.” (İmam Şihâbüddîn Ahmed b. Hacer el-Heytemî eş-Şâfiî, Tuhfetu’l-Muhtâc bi-Şerhi’l-Minhâc, C. 9; Sf: 332)
Ayrıca at eti yemenin mekruh, hatta haram olduğunu söyleyenler de olmuştur (Karâfi, ez-Zahire, IV, 101)
İbnu Abbas (Radiyallahû anhûma) olmak üzere bir taife bunu mekruh görmüştür. O halde bu keraheti bâzıları tahrimiyye bazıları da tenzîhiyye diye rivayet etmişlerdir. İmamı Âzam: «At etini yiyen günahkâr olur ama buna haram ismi verilemez» demiştir. İmamın bu hükme varması, atın pis olduğuna inandığı için değil neslinin tükenmesi mulahazasına metnidir. Çünkü at harb âletidir. Bunların delilleri;
«Atları katırları ve eşekleri do binesiniz dîye bir de zînet için yaratmıştır» âyeti kerimesi ile îbni Mâce'nin rivayet ettiği Halid îbni Velid hadisesidir. Mezkûr hadise:
«Rasûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) at, katır ve eşek etleriyle yırtıcılardan azı dişlileri yemekten men etti.» denilmektedir. Bu hadîsi Ebû Davud ile Nesâî de tahric etmişlerdir. Ancak hadîs ulemâ tarafından zayıf görülmüş. Hattâ bazıları nesh edildiğine bile kâil olmuşlardır. Bununla beraber Allâme Ayni şöyle demektedir: «Hâlid hadisinin senedi güzeldir. Bundan dolayıdır ki Ebû Dâvûd onu kitabına aldığı vakit sukût etmiştir. Binaenaleyh ona göre bu hadis hasendir»
Hadisin bir rivayetinde «bir at boğazladık» diğerinde «bir at kestik» deniliyor. Kesmek ameliyesi çene altından, boğazlamak ise göğüsten yapıldığına göre iki rivayetin arasını bulmak için bunların ayrı ayrı iki vak'a olduğuna hükmedilir. Kesmekle boğazlamak sözlerinden birinin mecaz olarak kullanılması da mümkündür. Bu taktirde vak'a birdir. Ulemâdan bâzıları: «Kesme hususunda atın hükmü sığırın hükmü gibidir» demiş. Bununla atın hem boğazlanmasının hem de kesilmesinin câiz olduğunu anlatmak istemişlerdir. Fakat kesmek efdal görülmüştür.
Benzer konular
-
-
Makale Genel Hatlarıyla Hadis Senedi İncelemesi ve Bir Örnek- Başlatan Kozanî
- Cevaplar: 0
-
Çözüldü Hayatta Olan Birine Sevap Bağışlamak Caiz mi?- Başlatan BirForumÜyesi
- Cevaplar: 1
-
-
Video Mulhidlerin; ABD Uçaklarının Kanatlarına Tutunarak Kendi Ülkelerinden Neden Kaçtıkları Anlaşıldı
- Başlatan Abdulmuizz Fida
- Cevaplar: 4
-
-
Video Bok Mubtelası Celal Şengör'den Atatürk Tarifi: Bal Gibi Diktatördü
- Başlatan Abdulmuizz Fida
- Cevaplar: 2
-
Çözüldü Diyanetin Yatsı Ezanı Vaktine Uymak Caiz midir?
- Başlatan İlimCihad
- Cevaplar: 1