Çözüldü Ehli Hadisin Hadis Usulü ile Müteahhir Alimlerin Usulü Arasındaki Farklar Nelerdir?
- Konbuyu başlatan Abu Nasr
- Başlangıç tarihi
-
- Etiketler
- #ehlihadis #hadisusulü ibn hacer
Çevrimiçi
Hadis usûlü tarih içinde 2 ana dönem üzerinden değerlendirilir:
Mutekaddimîn (Hadis Ehli / Ehl-i Hadîs imamları , İlk 3 – 4 asır)
Muteahhirîn (Özellikle 5. asırdan sonra sistemleşen dönem)
Kaidelerden ziyade tatbikî (uygulamalı) yöntem kullanırlar.
İsnadı zahiren sahih olsa bile hadisi illetli sayabilirler.
Ravinin sadece “sika” olması yeterli değildir; rivayetleri karşılaştırılır (mu‘âraza / mukâbele).
Gizli illet (ʿille) tesbiti esastır.
İmamlar; İmam Ahmed b. Hanbel, Yahya b. Maîn, Ali b. el-Medînî, İmam Buhârî, İmam Muslim.
Onların yöntemi fıkhu’l-hadîs ve ʿilal ilmi merkezlidir.
Muteahhirîn
Usûlü kaidelere bağlamışlardır.
Adâlet + zabt + muttasıl isnad + şuzûz ve illet olmaması şeklinde târif yaparlar.
Tanım merkezli yaklaşım vardır. Sened zahiren sahihse çoğunlukla hadisi sahih kabul ederler.
Örnek temsilciler; İbnu’s-Salâh, Nevevî, İbn Hacer el-Askalânî.
Tanımı teorik olarak yazmazlar.
Sahihlik, rivayetlerin karşılaştırılması ile ortaya çıkar. Aynı ravinin farklı rivayetleri çelişirse tercih yaparlar. Çoğu zaman hadis munkerdir diyerek reddederler.
Muteahhirîn:
İbnu’s-Salâh’ın meşhur tanımı: “Adl ve zabt sahibi ravilerin muttasıl isnadla, şâz ve illetli olmaksızın rivayet ettiği hadis.” Bu tanım sistematik hale gelmiştir.
Bu ilimde zirve isim Ali b. el Medînî
Mutekaddimîn:
Sika râvinin çoğunluğa muhalefeti : Şâz.
Zayıf râvinin sika râvilere muhalefeti : Munker.
Muteahhirîn:
Tanımları daraltıp sistemleştirmişlerdir. Bazen sadece sika râvinin tek kalmasını şâz saymazlar.
Mutekaddimîn’de hasen terimi çok sınırlı olup daha çok İmam Tirmizî ile belirginleşir.
Muteahhirîn’de teknik tanım haline gelir.
Mutekaddimîn Usûlü Nasıl Öğrenilir?
Bu usûl, klasik usûl kitablarından değil; bizzat uygulamalı eserlerden öğrenilir.
İlel Kitabları
el-İlel
el-İlel ve Mârifetu’r-Ricâl
el-İlelu’l-Kebîr
el-İlel
Bu kitablarda hadislerin neden zayıf sayıldığı uygulamalı gösterilir.
Cerh-Ta‘dîl Kitabları
el-Cerh ve’t-Ta‘dîl
et-Târîhu’l-Kebîr
Sahih Kitabların Şartları
Sahih-i Buhari
Sahih-i Muslim
Bu iki kitabın tertibi ve tercihleri incelenerek mutekaddim usul anlaşılır.
Modern Dönemde Mutekaddim Metodu Anlatan Eserler
Şuayb el-Arnaût, Şeyh Muallimî , Şeyh Ahmed Şakir.
Ayrıca çağdaş tartışmalarda Şeyh Rabi el-Medhali, Şeyh Hatim el-Awni mutekaddim metod üzerine detaylı çalışmalar yapmıştır.
Mutekaddimîn ----------------- --- -------------------- Muteahhirîn
Uygulama merkezli --------------- ----- - -----------------Tanım merkezli
İlle ve mukayese esas------------ ------- - ----------------- Şart formülü esas
Hadisi bütün rivayetleriyle değerlendirir- ---- - ---------------- Çoğu zaman tek isnad üzerinden hüküm verir
Cerh-ta‘dil pratik --------------------- - ----------------- Cerh-ta‘dil sistematik
****
“Kim ateşte pişmiş bir şey yerse, abdest alsın." (Sahih-i Muslim)
Bu hadis, erken dönemde tartışılmıştır.
Zahiren Bakıldığında (Mûteahhir Usûlüne Göre)
İsnad: Ravi sika, Sened muttasıl, Şâz görünmüyor. Muteahhir tarifine göre Hadis sahih kabul edilir.
Mutekaddimîn Nasıl Baktı?
Şimdi devreye karşılaştırma giriyor.
Bu hadise muhalif rivayet var:
“Rasûlullah (s.a.v.) ateşte pişmiş şeylerden dolayı abdest almadı.” (Sahih-i Buhari)
Bu rivayet de sahih isnadla gelmiştir.
Mutekaddim Metodu Ne Yaptı?
İmamlar rivayetleri mukayese etti:
Bir grup sahabi abdest alınır diyor
Diğer grup sahabi alınmaz diyor
Burada önemli soru:
Hangisi son uygulama (nâsih)?
Hangisi daha güçlü ravilerle gelmiş?
Mutekaddim İmamların Tavrı
İmam Ahmed b. Hanbel Bu hadisin mensuh olduğunu söylemiştir.
Ali b. el-Medînî Son uygulamanın abdest almamak olduğunu belirtmiştir.
İmam Buhârî Kitabında “abdest gerekmez” görüşünü tercih eden rivayetleri bab başlığıyla güçlendirmiştir.
Nâsih - mensuh ihtimalini değerlendirdiler. Rivayetleri derecelendirdiler.
Yani Sahih isnad = otomatik hüküm değildir.
Muteahhirîn ile Fark Nerede?
Muteahhir usulde biri sahih diğeri sahih; “iki sahih hadis var” denir.
Mutekaddim usulde ise:
Hangisi daha mahfuz?
Hangisi muhtelif raviye dayanıyor?
Hangisi çoğunluğa uygun?
Hangisi son uygulama? Soruları sorulur.
Mutekaddim Metodun Anahtarı
Bu metod şu eserlerde canlıdır;
el-İlel ve Maʿrifetu’r-Ricâl
el-İlel
et-Târîhu’l-Kebîr
Bu kitablarda şöyle ifadeler görürsün:
“Bu hadis mahfuz değildir.”
“Bu, fulân râvinin vehmidir.”
“Asıl rivayet murseldir.”
Bunlar usûlün pratiğidir.
Özet
Mutekaddimîn:
Rivayetleri toplar, Mukayese eder, Gizli illet arar, Tarihsel sıralama yapar, Sahabe amelini inceler
Muteahhirîn:
Tanım uygular, Şartlara bakar, Sened merkezli değerlendirir.
**
Bir Örnek Daha
Mutekaddimîn Metodu – Gizli İlle ( العِلَّة الخفية ) Örneği
البيعان بالخيار ما لم يتفرقا
“Alışveriş yapan iki kişi ayrılmadıkça muhayyerdir (akdi bozma hakkına sahibdir).” (Buhari ; Muslim)
Bu hadis aslında sahihtir. Fakat bizim bakacağımız nokta aynı hadisin bir tarikinde ortaya çıkan gizli illet örneğidir.
Bazı tariklerde hadisin sonunda şu fazlalık vardır:
وإن تفرقا بعد أن تبايعا ولم يتركا شيئاً فقد وجب البيع
“Eğer alışveriş yaptıktan sonra birbirlerinden ayrılırlarsa ve (akdi bozacak) hiçbir şeyi terk etmemişlerse, artık satış kesinleşmiş olur.” (Ebu Davud, Tirmizi)
Bu ziyade (fazlalık) bazı raviler tarafından rivayet edilmiştir.
Zahiren Ne Görünüyor?
Ravi: Sika, Sened: Muttasıl, Şuzûz açık görünmüyor.
Muteahhir tarifine göre Sahih kabul edilebilir.
Başta Ali b. el-Medînî, İmam Ahmed b. Hanbel, İmam Buhârî, Dârakutnî şunu fark ettiler; Güvenilir ravilerin çoğu bu ziyadeyi rivayet etmiyor. Sadece bazı raviler rivayet ediyor.
Hüküm
Bu fazlalık için “Vehimdir", “Mahfuz değildir”, “Şâz ziyadedir.” denmiştir. Yani;
Ravi sika olsa bile, çoğunluğa muhalefet ettiğinde ziyadesi kabul edilmez. Bu işte “gizli illet” budur.
Bu ravi güvenilir mi? Evet.
Ama diğer sika ravilere muhalefet ediyor mu? Evet.
Çoğunluk ne diyor? Ziyade yok!
O halde? Bu ravi burada vehmetmiş olabilir.
İşte bu, mutekaddim metodun kalbidir.
Bu yüzden bazı ziyadeleri kabul etmişlerdir.
Tek senede bakmaz. Tarikleri toplar. Çoğunluğu esas alır. Hafıza mukayesesi yapar. Vehmi tesbit eder.
Muteahhirîn:
Şartlara bakar. Sened sahihse kabul etmeye meyillidir.
Mutekaddimîn (Hadis Ehli / Ehl-i Hadîs imamları , İlk 3 – 4 asır)
Muteahhirîn (Özellikle 5. asırdan sonra sistemleşen dönem)
Hüküm Verme Metodu
Mutekaddimîn (Ehl-i Hadîs)Kaidelerden ziyade tatbikî (uygulamalı) yöntem kullanırlar.
İsnadı zahiren sahih olsa bile hadisi illetli sayabilirler.
Ravinin sadece “sika” olması yeterli değildir; rivayetleri karşılaştırılır (mu‘âraza / mukâbele).
Gizli illet (ʿille) tesbiti esastır.
İmamlar; İmam Ahmed b. Hanbel, Yahya b. Maîn, Ali b. el-Medînî, İmam Buhârî, İmam Muslim.
Onların yöntemi fıkhu’l-hadîs ve ʿilal ilmi merkezlidir.
Muteahhirîn
Usûlü kaidelere bağlamışlardır.
Adâlet + zabt + muttasıl isnad + şuzûz ve illet olmaması şeklinde târif yaparlar.
Tanım merkezli yaklaşım vardır. Sened zahiren sahihse çoğunlukla hadisi sahih kabul ederler.
Örnek temsilciler; İbnu’s-Salâh, Nevevî, İbn Hacer el-Askalânî.
Sahih Hadis Tanımı
Mutekaddimîn:Tanımı teorik olarak yazmazlar.
Sahihlik, rivayetlerin karşılaştırılması ile ortaya çıkar. Aynı ravinin farklı rivayetleri çelişirse tercih yaparlar. Çoğu zaman hadis munkerdir diyerek reddederler.
Muteahhirîn:
İbnu’s-Salâh’ın meşhur tanımı: “Adl ve zabt sahibi ravilerin muttasıl isnadla, şâz ve illetli olmaksızın rivayet ettiği hadis.” Bu tanım sistematik hale gelmiştir.
İlle (Gizli Kusur) Meselesi
Mutekaddimîn için asıl mesele budur. Aynı isnad farklı lafızlarla geliyorsa detaylı mukayese yapılır. Zahiren sahih görünen hadisi illetli sayabilirler.Bu ilimde zirve isim Ali b. el Medînî
Şâz ve Munker Kavramı
Mutekaddimîn:
Sika râvinin çoğunluğa muhalefeti : Şâz.
Zayıf râvinin sika râvilere muhalefeti : Munker.
Muteahhirîn:
Tanımları daraltıp sistemleştirmişlerdir. Bazen sadece sika râvinin tek kalmasını şâz saymazlar.
Hasen Hadis Kavramı
Mutekaddimîn’de hasen terimi çok sınırlı olup daha çok İmam Tirmizî ile belirginleşir.
Muteahhirîn’de teknik tanım haline gelir.
Mutekaddimîn Usûlü Nasıl Öğrenilir?
Bu usûl, klasik usûl kitablarından değil; bizzat uygulamalı eserlerden öğrenilir.
İlel Kitabları
el-İlel
el-İlel ve Mârifetu’r-Ricâl
el-İlelu’l-Kebîr
el-İlel
Bu kitablarda hadislerin neden zayıf sayıldığı uygulamalı gösterilir.
Cerh-Ta‘dîl Kitabları
el-Cerh ve’t-Ta‘dîl
et-Târîhu’l-Kebîr
Sahih Kitabların Şartları
Sahih-i Buhari
Sahih-i Muslim
Bu iki kitabın tertibi ve tercihleri incelenerek mutekaddim usul anlaşılır.
Modern Dönemde Mutekaddim Metodu Anlatan Eserler
Şuayb el-Arnaût, Şeyh Muallimî , Şeyh Ahmed Şakir.
Ayrıca çağdaş tartışmalarda Şeyh Rabi el-Medhali, Şeyh Hatim el-Awni mutekaddim metod üzerine detaylı çalışmalar yapmıştır.
Mutekaddimîn ----------------- --- -------------------- Muteahhirîn
Uygulama merkezli --------------- ----- - -----------------Tanım merkezli
İlle ve mukayese esas------------ ------- - ----------------- Şart formülü esas
Hadisi bütün rivayetleriyle değerlendirir- ---- - ---------------- Çoğu zaman tek isnad üzerinden hüküm verir
Cerh-ta‘dil pratik --------------------- - ----------------- Cerh-ta‘dil sistematik
****
Mutekaddimîn Usûlüne Uygulamalı Bir Örnek
Mutekaddim hadis imamlarının metodunu en iyi aynı hadisin farklı tariklerini karşılaştırarak (muʿâraza) nasıl hüküm verdiklerini görerek anlayabiliriz.“Kim ateşte pişmiş bir şey yerse, abdest alsın." (Sahih-i Muslim)
Bu hadis, erken dönemde tartışılmıştır.
Zahiren Bakıldığında (Mûteahhir Usûlüne Göre)
İsnad: Ravi sika, Sened muttasıl, Şâz görünmüyor. Muteahhir tarifine göre Hadis sahih kabul edilir.
Mutekaddimîn Nasıl Baktı?
Şimdi devreye karşılaştırma giriyor.
Bu hadise muhalif rivayet var:
“Rasûlullah (s.a.v.) ateşte pişmiş şeylerden dolayı abdest almadı.” (Sahih-i Buhari)
Bu rivayet de sahih isnadla gelmiştir.
Mutekaddim Metodu Ne Yaptı?
İmamlar rivayetleri mukayese etti:
Bir grup sahabi abdest alınır diyor
Diğer grup sahabi alınmaz diyor
Burada önemli soru:
Hangisi son uygulama (nâsih)?
Hangisi daha güçlü ravilerle gelmiş?
Mutekaddim İmamların Tavrı
İmam Ahmed b. Hanbel Bu hadisin mensuh olduğunu söylemiştir.
Ali b. el-Medînî Son uygulamanın abdest almamak olduğunu belirtmiştir.
İmam Buhârî Kitabında “abdest gerekmez” görüşünü tercih eden rivayetleri bab başlığıyla güçlendirmiştir.
Burada Görülen Mutekaddim Özelliği
Tek isnada bakmadılar. Bütün tariklerini topladılar. Sahabe uygulamasını incelediler.Nâsih - mensuh ihtimalini değerlendirdiler. Rivayetleri derecelendirdiler.
Yani Sahih isnad = otomatik hüküm değildir.
Muteahhirîn ile Fark Nerede?
Muteahhir usulde biri sahih diğeri sahih; “iki sahih hadis var” denir.
Mutekaddim usulde ise:
Hangisi daha mahfuz?
Hangisi muhtelif raviye dayanıyor?
Hangisi çoğunluğa uygun?
Hangisi son uygulama? Soruları sorulur.
Mutekaddim Metodun Anahtarı
Bu metod şu eserlerde canlıdır;
el-İlel ve Maʿrifetu’r-Ricâl
el-İlel
et-Târîhu’l-Kebîr
Bu kitablarda şöyle ifadeler görürsün:
“Bu hadis mahfuz değildir.”
“Bu, fulân râvinin vehmidir.”
“Asıl rivayet murseldir.”
Bunlar usûlün pratiğidir.
Özet
Mutekaddimîn:
Rivayetleri toplar, Mukayese eder, Gizli illet arar, Tarihsel sıralama yapar, Sahabe amelini inceler
Muteahhirîn:
Tanım uygular, Şartlara bakar, Sened merkezli değerlendirir.
**
Bir Örnek Daha
Mutekaddimîn Metodu – Gizli İlle ( العِلَّة الخفية ) Örneği
البيعان بالخيار ما لم يتفرقا
“Alışveriş yapan iki kişi ayrılmadıkça muhayyerdir (akdi bozma hakkına sahibdir).” (Buhari ; Muslim)
Bu hadis aslında sahihtir. Fakat bizim bakacağımız nokta aynı hadisin bir tarikinde ortaya çıkan gizli illet örneğidir.
Bazı tariklerde hadisin sonunda şu fazlalık vardır:
وإن تفرقا بعد أن تبايعا ولم يتركا شيئاً فقد وجب البيع
“Eğer alışveriş yaptıktan sonra birbirlerinden ayrılırlarsa ve (akdi bozacak) hiçbir şeyi terk etmemişlerse, artık satış kesinleşmiş olur.” (Ebu Davud, Tirmizi)
Bu ziyade (fazlalık) bazı raviler tarafından rivayet edilmiştir.
Zahiren Ne Görünüyor?
Ravi: Sika, Sened: Muttasıl, Şuzûz açık görünmüyor.
Muteahhir tarifine göre Sahih kabul edilebilir.
Mutekaddimîn Ne Yaptı?
Hadis imamları bütün tariklerini topladı.Başta Ali b. el-Medînî, İmam Ahmed b. Hanbel, İmam Buhârî, Dârakutnî şunu fark ettiler; Güvenilir ravilerin çoğu bu ziyadeyi rivayet etmiyor. Sadece bazı raviler rivayet ediyor.
Hüküm
Bu fazlalık için “Vehimdir", “Mahfuz değildir”, “Şâz ziyadedir.” denmiştir. Yani;
Ravi sika olsa bile, çoğunluğa muhalefet ettiğinde ziyadesi kabul edilmez. Bu işte “gizli illet” budur.
Mutekaddim Mantığı
Sorulan soru şudur:Bu ravi güvenilir mi? Evet.
Ama diğer sika ravilere muhalefet ediyor mu? Evet.
Çoğunluk ne diyor? Ziyade yok!
O halde? Bu ravi burada vehmetmiş olabilir.
İşte bu, mutekaddim metodun kalbidir.
Muteahhir Yaklaşım
Muteahhirler çoğunlukla der ki: Sika ravinin ziyadesi makbuldür. Açık şuzûz yoksa kabul edilir.Bu yüzden bazı ziyadeleri kabul etmişlerdir.
Özet
Mutekaddimîn:Tek senede bakmaz. Tarikleri toplar. Çoğunluğu esas alır. Hafıza mukayesesi yapar. Vehmi tesbit eder.
Muteahhirîn:
Şartlara bakar. Sened sahihse kabul etmeye meyillidir.
Selefîler ile Tasavvuf Ehlinin Hadis Anlayışındaki Farkın Kaynağı Nedir?
Çözüldü - Selefîler ile Tasavvuf Ehlinin Hadis Anlayışındaki Farkın Kaynağı Nedir?
Selamün aleyküm. Mevlid kandilinde İsmailağa cemaatine bağlı bir derneğe gittim. Oraya İsmailağa cemaatinden bir hoca sohbet vermeye geldi ve aşağıdaki rivayeti anlattı. Kaynaklarımızın verdiği bilgiye göre, Allah Rasûlü’nün süt annelerinden biri de tâlihli hâtun Süveybe’dir. Bu hanım...
islam-tr.org
Benzer konular
-
-
Soru İstanbul'da Tanıdığınız Tevhid Ehli Bir Psikiyatrist Var mı?
- Başlatan فرحات قورت
- Cevaplar: 1
-
Soru Tevhid Ehli Psikolog Önerir misiniz?
- Başlatan yalandunya1990
- Cevaplar: 2
-
Çözüldü Ehli Beyt'in Başından Geçtiği İddia Edilen Bir Vaka Gerçek midir?- Başlatan AlMersini
- Cevaplar: 1
-
