Bedir Ehline Verilen 'Dilediğinizi Yapın, Sizi Bağışladım' Müjdesinin Anlamı ve Kapsamı
Rasulullah ﷺ'in Bedir ehli hakkında buyurduğu; ' اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ '
“Dilediğinizi yapın; şubhesiz Sizi bağışladım.” hadisi, Sahîh-i Buhârî ve Sahîh-i Muslim'de yer alan sahih bir hadistir.
Hadisin zahirinde yer alan “Dilediğinizi yapın” ifadesi, ilk bakışta günah işleme konusunda mutlak bir serbestlik verildiği izlenimini doğurabilir. Fakat bu, hadisin maksadı değildir. Zira böyle bir anlayış, Kur'an ve Sünnet'te sabit olan haramların, farzların, tevbenin ve dünyevî şer'î hükümlerin geçerliliğiyle bağdaşmaz.
Hadisin doğru anlaşılması için üç hususu birbirinden ayırmak gerekir;
A) Bedir ehline verilen özel mağfiret müjdesinin kapsamı.
B) Bu müjdenin gelecekte meydana gelebilecek günahlarla ilişkisi.
C) Mağfiret müjdesinin dünya hayatındaki hadleri ve diğer şer'î hükümleri ortadan kaldırıp kaldırmadığı.
عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ، فَقَالَ: ائْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ، فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ، فَخُذُوهُ مِنْهَا ... فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: يَا حَاطِبُ، مَا هَذَا؟ قَالَ: لَا تَعْجَلْ عَلَيَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي كُنْتُ امْرَأً مُلْصَقًا فِي قُرَيْشٍ، وَلَمْ أَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهَا، وَكَانَ مَنْ مَعَكَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ لَهُمْ قَرَابَاتٌ يَحْمُونَ بِهَا أَهْلِيهِمْ، فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي ذَلِكَ مِنَ النَّسَبِ فِيهِمْ أَنْ أَتَّخِذَ فِيهِمْ يَدًا يَحْمُونَ بِهَا قَرَابَتِي، وَلَمْ أَفْعَلْهُ كُفْرًا وَلَا ارْتِدَادًا عَنْ دِينِي، وَلَا رِضًا بِالْكُفْرِ بَعْدَ الْإِسْلَامِ. فَقَالَ النَّبِيُّ ﷺ: صَدَقَ. فَقَالَ عُمَرُ: دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَضْرِبْ عُنُقَ هَذَا الْمُنَافِقِ. فَقَالَ: إِنَّهُ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا، وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ عَلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ: اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ
Ali رضي الله عنه şöyle dedi:
Rasulullah ﷺ, beni, Zubeyr'i ve Mikdâd'ı göndererek şöyle buyurdu: “Ravdatu Hâh'a gidin. Orada yanında bir mektub bulunan bir kadın vardır. Mektubu Ondan alın.”
Kadını bulup mektubu aldık ve Rasulullah ﷺ'e getirdik. Mektubta Hâtıb b. Ebî Beltea'dan Mekke'deki muşriklerden bazı kimselere, Rasulullah ﷺ'in bazı işleri hakkında haber veriliyordu.
Rasulullah ﷺ, Hâtıb'a: 'Ey Hâtıb! Bu nedir?' diye sordu.
Hâtıb şöyle cevab verdi: “Ey Allah'ın Rasulü! Hakkımda acele hüküm verme. Ben Kurayş içinde Onlara sonradan katılmış bir kimseydim; Onların özlerinden değildim. Seninle birlikte hicret edenlerin Kurayş'te akrabaları vardı ve bu akrabaları ailelerini koruyorlardı. Ben ise bu neseb bağından mahrum kalmıştım. Bu sebeble, ailemi korumalarını sağlayacak bir yakınlık ve iyilik elde etmek istedim. Bunu küfür, dinimden dönme veya İslâm'dan sonra küfre rıda sebebiyle yapmadım.”
Bunun üzerine Rasulullah ﷺ: “Doğru söyledi.” buyurdu.
Ömer رضي الله عنه: “Ey Allah'ın Rasulü! Bırak da şu munafığın boynunu vurayım.” dedi.
Rasulullah ﷺ ise şöyle buyurdu: 'Şubhesiz O, Bedir'e katılmıştır. Nereden bileceksin? Belki Allah Bedir ehline muttali olmuş ve: ‘Dilediğinizi yapın; şubhesiz sizi bağışladım.’ buyurmuştur.'
(Muslim, es-Sahîh, Kitâbu Fedâili's-Sahâbe, Bâb: Min Fedâili Ehli Bedr ve Kıssati Hâtıb b. Ebî Beltea, hadis no: 2494; Buhârî, es-Sahîh, Kitâbu'l-Cihâd ve's-Siyer, hadis no: 3007)
Bu rivayet, Hâtıb'ın yaptığı işin mahiyetini anlamak bakımından son derece önemlidir.
Hâtıb رضي الله عنه, yaptığı davranışı inkâr etmemiş; fakat bunu küfür, irtidat veya küfre rıda sebebiyle yapmadığını açıklamıştır. Rasulullah ﷺ de Onun bu açıklamasını صَدَقَ — 'Doğru söyledi' diyerek tasdik etmiştir.
Buradan çıkarılacak sonuç, Hâtıb'ın yaptığı işin doğru veya günah olmadığı değildir. Neticede Onun bu davranışının kendi açıklamasına ve Rasulullah ﷺ'in tasdikine göre küfür kastıyla yapılmış bir davranış olarak değerlendirilmediğidir.
Hâtıb bin Ebî Beltea'nın davranışının mahiyeti
Hâtıb رضي الله عنه, Kurayş içinde kendi kabilesinden olmayan, Onlara sonradan katılmış bir kimseydi. Diğer muhacirlerin Mekke'deki akrabaları ailelerini koruyabilirken, kendisinin böyle bir kabile desteği bulunmuyordu. Bu sebeble Kurayş'e bir iyilikte bulunarak Mekke'de kalan ailesini korumalarını sağlamayı umduğunu açıkladı.
Burada iki hususu birbirinden ayırmak gerekir;
Birincisi: Hâtıb'ın yaptığı işin hükmü.
Rasulullah ﷺ'in sefer hazırlığı hakkındaki bilgileri muşriklere ulaştırması, Müslümanların aleyhine sonuç doğurabilecek ağır bir davranıştı. Nevevî, bu hadiseden casusluk yapan Müslümanın ve benzeri büyük günah işleyen kimselerin sırf bu davranış sebebiyle kâfir sayılmayacağı hükmünü çıkarır.
Nevevî'nin ifadesi şöyledir:
وَفِيهِ أَنَّ الْجَاسُوسَ وَغَيْرَهُ مِنْ أَصْحَابِ الذُّنُوبِ الْكَبَائِرِ لَا يَكْفُرُونَ بِذَلِكَ
“Bu hadiste, casusun ve büyük günah işleyen diğer kimselerin bu sebeble kâfir olmayacaklarına dair delil vardır.”
Nevevî, bu davranışın büyük günah olduğunu da açıkça belirtir. Dolayısıyla Hâtıb'ın Bedir ehli olması, yaptığı davranışı helâl veya doğru hâle getirmemiştir. Buradaki mesele, büyük günah ile küfür arasındaki ayrımdır.
اكتشف تفاصيل 'روضة خاخ'، الموقع التاريخي بين مكة والمدينة، الذي ذكره النبي محمد صلى الله عليه وسلم في سياق معجزات وحوادث تاريخية. يستعرض النص رأي العلماء حول اسم المكان الصحيح وتفسير بعض الروايات المتعلقة به، مثل ذكر الظعينة (الجارية) وسارة مولاة عمران بن أبي صيفي. يتناول النص أيضًا مفهوم...
islamweb.net
İkincisi: Hâtıb'ın şahsî durumu ve niyeti.
Hâtıb, yaptığı işi küfür veya irtidat sebebiyle yapmadığını söylemiş; Rasulullah ﷺ de bu açıklamayı tasdik etmiştir. Bu sebeble Ömer رضي الله عنه'nin Onu öldürme talebi kabul edilmemiştir. Rasulullah ﷺ'in Bedir'e katılımını hatırlatması, Hâtıb'a verilen özel mağfiret müjdesinin bu olayda nasıl bir önem taşıdığını göstermektedir.
Buradan, her Müslüman casusun veya düşman lehine bilgi aktaran herkesin aynı hükümde olduğu sonucu çıkarılamaz. Hâtıb'ın hadisesi, kendi şartları ve Rasulullah ﷺ'in Onun hakkında verdiği hüküm çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Hadisteki mağfiret; "geçmiş günahlarla mı, gelecek günahlarla mı" ilgilidir?
Bu meselenin en önemli noktası budur.
İlk bakışta hadisteki اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ — 'Dilediğinizi yapın' ifadesi, gelecekteki amellere yönelik bir hitab görünümündedir. Fakat فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ — 'Şubhesiz Sizi bağışladım' kısmının geçmiş zaman kalıbıyla gelmesi, bâzı âlimleri mağfiretin yalnızca geçmiş günahlarla ilgili olduğu açıklamasına yöneltmiştir.
İbn Hacer el-Askalânî, Fethu'l-Bârî'de bu ihtimalleri ayrı ayrı ele alır.
A- Mağfiretin geçmiş günahlara mahsus olduğu görüşü
Bu açıklamaya göre 'Dilediğinizi yapın' ifadesinin anlamı, Bedir'e katılmadan önce yaptığınız ameller bağışlanmıştır şeklindedir.
Bu görüşü savunanların dayandığı husus, فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ifadesinin geçmiş zaman kalıbında gelmesidir.
Ancak İbn Hacer bu açıklamanın önemli bir güçlük taşıdığını belirtir;
Hâtıb hadisesi Bedir Savaşı'ndan yaklaşık 6 yıl sonra meydana gelmiştir. Rasulullah ﷺ, Hâtıb'ın öldürülmesini isteyen Ömer رضي الله عنه'ye karşı bu mağfiret müjdesini delil olarak kullanmıştır. Eğer mağfiret yalnızca Bedir'den önceki günahlarla sınırlı olsaydı, Bedir'den sonra meydana gelen Hâtıb hadisesinde bu müjdenin delil olarak kullanılmasını açıklamak güçleşirdi. İbn Hacer'in naklettiği itirazın özü budur.
صحيح البخاري 3763 باب حدثني عبد الله بن محمد الجعفي حدثنا أبو أحمد الزبيري حدثنا عبد الرحمن بن الغسيل عن حمزة بن أبي أسيد والزبير بن المنذر بن أبي أسيد عن أبي أسيد رضي الله عنه قال قال لنا رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم بدر إذا أكثبوكم فارموهم واستبقوا نبلكم ..
www.islamweb.net
B- Gelecekte meydana gelecek günahların da mağfiret kapsamında olması
İbn Hacer'in aktardığı ikinci açıklamaya göre, Bedir ehli Allah katında öyle büyük bir makama ulaşmıştır ki geçmiş günahları silinmiş, bundan sonra meydana gelebilecek günahlarının da Allah'ın mağfiretine mazhar olması için bir ayrıcalık verilmiştir.
İbn Hacer'in naklettiği ifade şöyledir:
وَتَأَهَّلُوا لِأَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمُ الذُّنُوبَ اللَّاحِقَةَ إِنْ وَقَعَتْ
"Sonraki günahlar meydana gelirse Allah'ın Onları bağışlamasına ehil olmuşlardır."
Buradaki تَأَهَّلُوا kelimesi önemlidir. Bu kelime, bir şeye ehil olmak, ona layık hâle gelmek anlamındadır. Dolayısıyla bu ifade, Bedir ehline gelecekteki günahları işleme izni verildiği veya her türlü günahın hiçbir şart ve sebeb olmaksızın otomatik olarak bağışlanacağı anlamına gelmez.
İbn Hacer, bir başka açıklamayı da nakleder:
وَقِيلَ: إِنَّ الْمُرَادَ ذُنُوبُهُمْ تَقَعُ إِذَا وَقَعَتْ مَغْفُورَةً
"Bir başka görüşe göre maksad, Onların günahlarının meydana geldiklerinde bağışlanmış olmasıdır."
Bu iki açıklama arasında ince bir anlam farkı bulunsa da ikisi de gelecek günahların mağfiret kapsamında olabileceğini kabul eder.
İbn Hacer, farklı açıklamaları naklettikten sonra şöyle der:
وَالَّذِي يُفْهَمُ مِنْ سِيَاقِ الْقِصَّةِ الِاحْتِمَالُ الثَّانِي
'Hadisenin akışından anlaşılan, ikinci ihtimaldir.'
Bu cümle önemlidir. Çünkü İbn Hacer yalnızca görüşleri aktarmamış, Hâtıb hadisesinin bağlamını dikkate alarak ikinci ihtimali daha uygun görmüştür. Buna göre İbn Hacer'in açıklamasını, 'Bedir ehlinin yalnızca geçmiş günahları bağışlanmıştır' diye sınırlamak doğru değildir. Onun tercih ettiği anlam, gelecek günahların da ilâhî mağfiret kapsamına girebileceğidir.
(İbn Hacer el-Askalânî, Fethu'l-Bârî bi Şerhi Sahîhi'l-Buhârî, Kitâbu'l-Meğâzî, Bâbu Fadli men Şehide Bedran, C. 7, Sf: 356 - 357. Sayfa numarası yaygın baskı tertibine göredir.)
صحيح البخاري 3763 باب حدثني عبد الله بن محمد الجعفي حدثنا أبو أحمد الزبيري حدثنا عبد الرحمن بن الغسيل عن حمزة بن أبي أسيد والزبير بن المنذر بن أبي أسيد عن أبي أسيد رضي الله عنه قال قال لنا رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم بدر إذا أكثبوكم فارموهم واستبقوا نبلكم ..
www.islamweb.net
الفوائد : كتاب للإمام ابن القيم - رحمه الله - جمع فيه ألوانًا من الفوائد واللطائف، والعبر والمواعظ، والنكت والدقائق، والملاحظات والأفكار في فنون مختلفة.
islamhouse.com
İbn Kayyim el-Cevziyye : Mağfiret müjdesi günah işleme izni değildir
İbn Kayyim el-Cevziyye, el-Fevâid adlı eserinde bu hadisin anlaşılmasında son derece önemli bir açıklama yapar. Önce, hadisin zahirinin yanlış anlaşılabileceğini belirtir. Zira 'Dilediğinizi yapın' ifadesi, ilk bakışta Bedir ehline bütün amellerde serbestlik tanındığı izlenimini verebilir. İbn Kayyim bu anlayışın doğru olmadığını söyler, ardından kendi açıklamasını şöyle ortaya koyar:
فَالَّذِي نَظُنُّ فِي ذَلِكَ -وَاللَّهُ أَعْلَمُ- أَنَّ هَذَا خِطَابٌ لِقَوْمٍ قَدْ عَلِمَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ أَنَّهُمْ لَا يُفَارِقُونَ دِينَهُمْ, بَلْ يَمُوتُونَ عَلَى الْإِسْلَامِ, وَأَنَّهُمْ قَدْ يُقَارِفُونَ بَعْضَ مَا يُقَارِفُهُ غَيْرُهُمْ مِنَ الذُّنُوبِ, وَلَكِنْ لَا يَتْرُكُهُمْ سُبْحَانَهُ مُصِرِّينَ عَلَيْهَا, بَلْ يُوَفِّقُهُمْ لِتَوْبَةٍ نَصُوحٍ وَاسْتِغْفَارٍ وَحَسَنَاتٍ تَمْحُو أَثَرَ ذَلِكَ
“Bu hususta bizim kanaatimiz —Allah en doğrusunu bilir— şudur: Bu, Allah'ın dinlerinden ayrılmayacaklarını, bilakis İslâm üzere öleceklerini bildiği bir topluluğa yönelik bir hitabdır. Onlar başkalarının işlediği bâzı günahları işleyebilirler. Ancak Allah, Onları bu günahlarda ısrarcı bırakmaz. Bilakis Onları samimi bir tevbe, istiğfar ve o günahların izlerini silecek salih amellere muvaffak kılar.”
İbn Kayyim'in açıklamasındaki temel noktalar şunlardır;
- Bedir ehli günah işlemekten tamamen korunmuş değildir.
- Onların bu günahlarında ısrarcı bırakılmayacakları bildirilmiştir.
- Allah Onları tevbe-i nasûhaya, istiğfara ve salih amellere muvaffak kılar.
- Bu sebeble onlara verilen mağfiret müjdesi, günah işleme serbestliği anlamına gelmez.
İbn Kayyim aynı açıklamanın devamında şöyle der:
وَمِنْ أَوْجَبِ الْوَاجِبَاتِ التَّوْبَةُ بَعْدَ الذَّنْبِ, فَضَمَانُ الْمَغْفِرَةِ لَا يُوجِبُ تَعْطِيلَ أَسْبَابِ الْمَغْفِرَةِ
"Günah işlendikten sonra tevbe etmek, en gerekli yükümlülüklerdendir. Mağfiretin garanti edilmiş olması, mağfirete ulaştıran sebeblerin terk edilmesini gerektirmez."
Ardından şu açıklamayı yapar:
فَلَيْسَ فِي هَذَا إِطْلَاقٌ وَإِذْنٌ مِنْهُ سُبْحَانَهُ لَهُ فِي الْمُحَرَّمَاتِ وَالْجَرَائِمِ, وَإِنَّمَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ يَغْفِرُ لَهُ مَا دَامَ كَذَلِكَ إِذَا أَذْنَبَ تَابَ
"Bu ifadede, Allah Teâlâ tarafından O kimseye haramları ve suçları işlemesi konusunda mutlak bir izin verilmiş değildir. Bilakis bu, O kimse bu hâl üzere bulunduğu müddetçe günah işlediğinde tevbe ederse Allah'ın Onu bağışlayacağını gösterir."
Bu son cümle, hadisin yanlış anlaşılmasını önleyen çok önemli bir açıklamadır. Ancak bağlamına dikkat edilmelidir: İbn Kayyim burada Bedir ehlinin özel müjdesini, günah işlediğinde tevbe eden kul hakkındaki hadisle birlikte açıklamaktadır. Dolayısıyla bu cümleyi tek başına alıp önceki açıklamalarından koparmak doğru olmaz.
İbn Kayyim ayrıca şöyle der:
وَاخْتِصَاصُ هَذَا الْعَبْدِ بِهَذَا ... حُكْمٌ يَعُمُّ كُلَّ مَنْ كَانَتْ حَالُهُ حَالَهُ, لَكِنَّ ذَلِكَ الْعَبْدَ مَقْطُوعٌ لَهُ بِذَلِكَ كَمَا قُطِعَ بِهِ لِأَهْلِ بَدْرٍ
"Bu kulun bu hususta özel kılınması ... durumu Onun durumunda olan herkesi kapsayan bir hükümdür. Ancak O kul için bu husus kesin olarak bildirilmiştir; Bedir ehli için de kesin olarak bildirilmiştir."
Burada da iki şeyi ayırmak gerekir;
Bedir ehline verilen özel ve kesin müjde başka, günah işlediğinde tevbe eden kulun mağfiret sebeblerine sarılması ilkesi başkadır. İbn Kayyim'in ifadesi, Bedir ehline mahsus müjdeyi bütün insanlara yaymak anlamına gelmez.
(İbn Kayyim el-Cevziyye, el-Fevâid, tahkik: Muhammed Uzeyr Şems, Atââtu'l-İlm, C. 1, Sf: 20 - 23)
الفوائد : كتاب للإمام ابن القيم - رحمه الله - جمع فيه ألوانًا من الفوائد واللطائف، والعبر والمواعظ، والنكت والدقائق، والملاحظات والأفكار في فنون مختلفة.
islamhouse.com
Mağfiret müjdesi dünya hükümlerini ortadan kaldırır mı?
Bu konuda Nevevî'nin nakli ve İbn Hacer'in açıklaması son derece açıktır.
Nevevî, Şerhu Sahîhi Muslim'de şöyle der:
قَالَ الْعُلَمَاءُ: مَعْنَاهُ الْغُفْرَانُ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ, وَإِلَّا فَإِنْ تَوَجَّهَ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ حَدٌّ أَوْ غَيْرُهُ أُقِيمَ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا
"Âlimler şöyle demiştir: Bunun anlamı, Onların ahirette bağışlanmalarıdır. Aksi takdirde Onlardan birine had veya başka bir hüküm gerekirse, dünyada o hüküm kendisine uygulanır."
Nevevî, devamında Kâdî İyâd'ın hadlerin uygulanması hususunda icmâ naklettiğini belirtir;
وَنَقَلَ الْقَاضِي عِيَاضٌ الْإِجْمَاعَ عَلَى إِقَامَةِ الْحَدِّ
Kâdî İyâd, hadlerin uygulanması hususunda icmâ nakletmiştir.
Nevevî, bu açıklamanın ardından, Bedir ehlinin de dünyadaki şer'î cezalardan muaf olmadığını gösteren Mistah b. Usâse رضي الله عنه örneğini verir:
وَنَقَلَ الْقَاضِي عِيَاضٌ الْإِجْمَاعَ عَلَى إِقَامَةِ الْحَدِّ, وَأَقَامَهُ عُمَرُ عَلَى بَعْضِهِمْ. قَالَ: وَضَرَبَ النَّبِيُّ ﷺ مِسْطَحًا الْحَدَّ وَكَانَ بَدْرِيًّا
Kâdî İyâd, hadlerin uygulanması hususunda icmâ nakletmiştir. Ömer رضي الله عنه da onlardan bazısına had uygulamıştır. Nevevî şöyle der: Rasulullah ﷺ, Bedir'e katılmış olan Mistah'a da had uygulamıştır.
(Nevevî, el-Minhâc Şerhu Sahîhi Muslim b. el-Haccâc, Kitâbu Fedâili's-Sahâbe, Bâbu min Fedâili Ehli Bedr رضي الله عنهم ve Kıssati Hâtıb b. Ebî Beltea, C. 16, Sf: 56-57)
اكتشف تفاصيل 'روضة خاخ'، الموقع التاريخي بين مكة والمدينة، الذي ذكره النبي محمد صلى الله عليه وسلم في سياق معجزات وحوادث تاريخية. يستعرض النص رأي العلماء حول اسم المكان الصحيح وتفسير بعض الروايات المتعلقة به، مثل ذكر الظعينة (الجارية) وسارة مولاة عمران بن أبي صيفي. يتناول النص أيضًا مفهوم...
islamweb.net
Dolayısıyla Bedir ehline verilen mağfiret müjdesi, dünyadaki şer'î hükümleri ve had cezalarını ortadan kaldırmamaktadır. Bu müjde, Onların ahiretteki mağfiretine ilişkindir; dünyada işledikleri ve had cezasını gerektiren suçların cezasını düşürmez.
İbn Hacer, Bedir ehlinin gelecekte hiç günah işlemeyeceği şeklindeki açıklamayı da ele alır ve buna Kudâme b. Maz'ûn رضي الله عنه hadisesini delil getirir.
Kudâme, Bedir'e katılmış bir sahâbî olduğu hâlde Ömer رضي الله عنه döneminde içki içmesi sebebiyle kendisine had uygulanmıştır. İbn Hacer bu olayı aktararak, Bedir ehlinin günah işlemekten bütünüyle korunmuş oldukları yorumunun isabetli olmadığını belirtir.
İbn Hacer'in bu misali kullanması, iki meseleyi birbirinden ayırmamız gerektiğini gösterir.
- Bedir ehlinin günah işlemesi mümkündür.
- Onlara verilen özel mağfiret müjdesi, dünyadaki hadlerin uygulanmasına engel değildir.
(İbn Hacer, Fethu'l-Bârî, C. 7, Sf: 357)
صحيح البخاري 3763 باب حدثني عبد الله بن محمد الجعفي حدثنا أبو أحمد الزبيري حدثنا عبد الرحمن بن الغسيل عن حمزة بن أبي أسيد والزبير بن المنذر بن أبي أسيد عن أبي أسيد رضي الله عنه قال قال لنا رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم بدر إذا أكثبوكم فارموهم واستبقوا نبلكم ..
www.islamweb.net
Mumtehine sûresinin ilk âyetiyle ilgili rivayet farklılığı
Hâtıb hadisesi, Mumtehine sûresinin ilk âyetiyle de ilişkilendirilmiştir.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ
"Ey iman edenler! Benim düşmanımı ve sizin düşmanınızı dostlar edinmeyin." (Mumtehine, 1)
Ancak burada rivayetlerin aktarılış biçimine dikkat etmek gerekir. Muslim'in Hâtıb hadisini naklettiği rivayette bu âyet zikredilir; fakat Muslim hemen ardından bâzı râvilerin rivayetlerinde âyetin bulunmadığını, İshak'ın rivayetinde ise bunun Sufyân'ın okuyuşu olarak yer aldığını belirtir.
İbn Hacer de bu rivayet farklılığına dikkat çeker. Bu sebeble âyetin Hâtıb hadisesiyle ilişkisini belirtmek doğru olmakla birlikte, rivayet yollarındaki farklılığı gizleyerek bütün tariklerde aynı lafızla ve aynı şekilde aktarıldığını söylemek doğru değildir.
عائذ من مرسل عروة اعملوا ما شئتم فسأغفر لكم والمراد غفران ذنوبهم في الآخرة وإلا فلو وجب على أحدهم حد مثلا لم يسقط في الدنيا وقال ابن الجوزي ليس هذا على الاستقبال وإنما هو على الماضي تقديره اعملوا ما شئتم أي عمل كان لكم فقد غفر قال لأنه لو كان للمستقبل كان جوابه فسأغفر لكم ولو كان كذلك لكان إطلاقا ف…
ablibrary.net
Bu rivâyetteki müjde, tüm mûminleri kapsar mı?
Hadisteki özel müjde, Bedir ehline verilmiştir. Dolayısıyla Bedir'e katılmayan bir kimsenin, bu hadise dayanarak kendisinin de aynı özel mağfiret garantisine sahib olduğunu söylemesi mümkün değildir. Bununla birlikte İbn Kayyim'in açıklamasından, genel bir ilke de anlaşılmaktadır: Allah'ın mağfiretini uman kimse günah işlediğinde tevbe etmeli, istiğfar etmeli, salih ameller işlemeli ve günahında ısrar etmemelidir. Bu ilke yalnızca Bedir ehline mahsus değildir. Ancak Bedir ehline verilen özel müjde ile bütün mûminler için geçerli olan tevbe ve mağfiret ilkesi aynı şey değildir.
İbn Kayyim'in حُكْمٌ يَعُمُّ كُلَّ مَنْ كَانَتْ حَالُهُ حَالَهُ 'Onun hali gibi olan herkesi kapsayan -genel bir- hükümdür.' ifadesi de bu ayrımı gözeterek anlaşılmalıdır.
الفوائد : كتاب للإمام ابن القيم - رحمه الله - جمع فيه ألوانًا من الفوائد واللطائف، والعبر والمواعظ، والنكت والدقائق، والملاحظات والأفكار في فنون مختلفة.
islamhouse.com
Rivâyet ve izahattan sonra konuda anlaşılması gereken;
Hadis sahihtir. Sahîh-i Buhârî ve Sahîh-i Muslim'de rivayet edilmiştir. Bedir ehline verilmiş büyük ve özel bir fazileti bildirmektedir.
Hadisteki 'Dilediğinizi yapın' ifadesi günah işleme ruhsatı değildir. Bu ifade, farzları terk etme, haramları helâl sayma veya günahlarda ısrar etme izni olarak anlaşılamaz.
Mağfiret yalnızca Bedir'den önce işlenen günahlarla sınırlandırılmamalıdır. Çünkü Hâtıb hadisesi Bedir'den yaklaşık 6 yıl sonra meydana gelmiştir ve Rasulullah ﷺ bu müjdeyi Hâtıb'ı savunurken delil olarak kullanmıştır. İbn Hâcer de hadisenin akışından ikinci ihtimalin, yani sonraki günahların da mağfiret kapsamında olabileceği açıklamasının anlaşıldığını belirtmiştir.
İbn Kayyim'in açıklaması, bu müjzenin günah işleme serbestliği olmadığını ortaya koyar. Bedir ehli günah işleyebilir; fakat Allah Onları günahlarında ısrarcı bırakmaz, tevbe-i nasûhaya, istiğfara ve salih amellere muvaffak kılar.
Mağfiret müjdesi dünya hükümlerini kaldırmaz. Nevevî'nin naklettiği üzere, Bedir ehline de had veya başka bir dünyevî hüküm gerektiğinde bu hüküm uygulanır. Kudâme b. Maz'ûn ve Mistah b. Usâse örnekleri bunu göstermektedir.
Bedir ehline verilen özel müjde diğer insanlara aynen genellenemez. Ancak tevbe, istiğfar ve mağfiret sebeblerine sarılma ilkesi bütün müminler için geçerlidir.
Hulâsatu'l Kavl;
Bu konudaki en başta naklettiğimiz hadisi İbn Hâcer'in bağlamından hareketle ortaya koyduğu ikinci ihtimal ile İbn Kayyim'in tevbe ve mağfiret sebeblerine ilişkin açıklamasını birlikte değerlendirmektir.
İbn Hâcer, Bedir ehlinin sonraki günahlarının da ilâhî mağfiret kapsamında olabileceğini açıklamış;
İbn Kayyim ise bu mağfiretin haramları işleme izni olmadığını, Onların günahlarında ısrarcı bırakılmayıp tevbe ve salih amellere muvaffak kılınacaklarını belirtmiştir.
Böylece iki açıklama birbirine aykırı olmadan anlaşılabilir; Bedir ehline gelecekte meydana gelebilecek günahları da kapsayan özel bir mağfiret müjdesi verilmiştir; fakat bu müjde, günah işleme serbestliği değil, Allah'ın Onlara yönelik özel lutûf ve mağfiretidir.