Soru CFD Trading ile Spot Trading’in Hükmü Nedir?

Es-selâmü aleyküm,

Finansal piyasalarda yapılan iki farklı trading (alım-satım) yönteminin dinî hükmünü danışmak istiyorum:

1. Kısım: Sadece Fiyat Hareketine Yapılan İşlemler (CFD / Türev Trading)

CFD (Fark Sözleşmesi) ve türev piyasalarda yapılan trading işlemlerinde fiziki veya dijital anlamda dayanak varlığa (hisse, altın, döviz vb.) hakikaten sahip olunmamakta, sadece fiyatın yönü üzerine bir sözleşme yapılmaktadır. Ayrıca bu sistemlerde kaldıraç, açığa satış (short) ve faiz/swap gibi unsurlar da yer almaktadır.

Soru A: Hakiki mülkiyetin (kabzın) bulunmadığı bu CFD sistemlerinde; grafiklere ve teknik verilere bakarak zann-ı galiple (kuvvetli analiz ve kanaatle) fiyatın yönünü doğru tahmin edip kâr sağlamak dinen haram mıdır? Bu işlem fıkhen "fahiş ğarar" (aşırı belirsizlik) veya kumar/şans oyunu kapsamına girer mi?

2. Kısım: Mülkiyetin Gerçekleştiği İşlemler (Gerçek Spot Trading)

Eğer ilk kısımdaki haram unsurlar (mülkiyetsizlik, kaldıraç, açığa satış ve faiz/swap) tamamen elenir; varlığın hakikaten adımıza tescil edildiği veya cüzdanımıza geçtiği kaldıraçsız, peşin (gerçek spot) bir piyasada işlem yapılırsa:

Soru B: Gerçek mülkiyetin sağlandığı spot bir işlemde, sırf analiz ve zann-ı galiple kısa vadeli fiyat yönünü tahmin edip alım-satım yapmak meşru bir ticaret midir?

Ve aleykümü selâm ve rahmetullâhi ve berekâtühu,

Meseleyi fıkıh meclislerinin kararları ve Hanbelî fıkhı da dahil olmak üzere klasik mezheplerin alışveriş kaideleri üzerinden iki kısım halinde özetleyelim inşaAllah.

1. Kısım Soru A:​

Caiz değildir kumardır ve fâhiş ğarar barındırır
Bunda teknik analiz bilmek, tecrübe sahibi olmak veya "zann ı galiple yön tahmin etmek" hükmü değiştirmez kardeşim. Sebepleri gayet açıktır:

1. Olmayan Malın Satışı ve Kabz Yokluğu: Resûlullah (s.a.v.) hakim b. Hizam'a: "Yanında bulunmayan (sahip olmadığın) şeyi satma!" buyurmuştur (Tirmizî, Büyû', 19; Ebû Dâvûd, Büyû', 68). CFD de ortada hakiki bir mal, hisse veya emtia yoktur; cüzdana giren, hesaba tescil edilen hiçbir şey bulunmaz. Akdin konusu reel bir varlık değil, fiktif bir fiyat farkıdır.
2. Kumar / Bahis Mahiyeti: Bu sistemler "sıfır toplamlı oyun" (zero sum game) mantığıyla çalışır. İki taraf bir varlığın yukarı veya aşağı gitmesi üzerine bahse girer; birinin kârı, doğrudan diğerinin (veya aracı kurumun) cebinden çıkan paradır. Şeriatta kumara "matematiksel veya teknik analizle oynamak" meşruiyet kazandırmaz. Rulette veya at yarışında istatistik kasmak bunu nasıl kumarlıktan çıkarmıyorsa, CFD'de grafik okumak da bunu ticarete çevirmez.
3. Fâhiş Ğarar ve Diğer İlleter: Hem teslimi mümkün olmayan bir şey satılmakta (fâhiş ğarar), hem de sistemin doğası gereği faizli borç ilişkisine dayanan kaldıraç, faiz olan gecelik taşıma ücreti ve olmayan malı borçlanıp satma gibi haramlar zincirleme devreye girmektedir.

Dolayısıyla CFD üzerinden sağlanan bu kazanç helal ticaret değildir.

2. Kısım Soru B (Gerçek Mülkiyetin Sağlandığı Spot İşlemler)​

Şartlarına riayet edildiği müddetçe prensip olarak caizdir, meşru bir ticarettir
Eğer CFD'deki tüm haramları (kaldıraç, swap, açığa satış, fiktif kontrat) ayıklar gerçek spot piyasada işlem yaparsan mesele hakiki ticarete döner.
Analiz ve zann-ı galiple kısa vadede fiyat hareketini tahmin edip alıp satmanın fıkhî durumu şöyledir:

• Zann-ı Galip Ticaretin Fıtratında Vardır: Bir tüccar toptancıdan mal alırken "bu malın piyasası haftaya yükselir talep artar" diye düşünüp alırsa bu ticaret caizdir. Finansal varlıklarda da analize dayanarak "fiyatı artacak" beklentisiyle spot mal almak kumar değildir.
• Risk (Daman) Kaidesi: Fıkıhta temel kaide şudur: "El-harâcu bi'd-damân" (Gelir/kâr, sorumluluk ve risk karşılığıdır). Spotta malı kendi cüzdanına/hesabına aldığın an mülkiyet sana geçer. Fiyat düşerse zararı sen çekersin; batarsa mal senin elinde batar. Bu sorumluluğu (damânı) yüklendiğin için, fiyattaki yükselişten kâr elde etmen helaldir.

Burada Dikkat Etmen Gereken İki Şer'î Çizgi:

1. Malın Mahiyeti: Alınan varlığın zatı helal olmalıdır. Faize, haram sektöre (içki, kumar vb.) bulaşmış şirketlerin hisseleri veya haram bir projeye hizmet eden tokenlar spot da olsa alınamaz.
2. Sarf Akdi (Altın, Gümüş, Döviz): Eğer işlem döviz pariteleri veya kıymetli madenler üzerindeyse, Peygamberimiz(s.a.v.)’in emri gereği bedellerin peşin olması ve aynı mecliste kabzedilmesi (yed-en bi-yed) şarttır. Takasın geciktiği (T+1 T+2 gibi) vadeli işlemler sarf akdinde ribâya yol açar eşzamanlı takas şarttır.

Kısaca akhi: Fiyat farkı üzerine sanal bahis oynamak haramdır fakat malın hakiki mülkiyetini ve zarar riskini üstlenerek analizle kâr kovalamak (yani gerçek spot) helal bir ticarettir.

En doğrusunu şüphesiz Allah Teâlâ bilir
Selametle