M
Çevrimdışı
İslam, tarih boyunca farklı coğrafyalarda ve dönemlerde çeşitli yorumlarla ele alınmış olsa da, Ehl-i Sünnet’in en sahih referans noktası her zaman Selef-i Sâlihîn olmuştur. Çünkü onlar dini doğrudan Kur’an-ı Kerim ve Sünnet üzerinden, herhangi bir felsefi yorum ve aşırı akıl yürütmeye sapmadan anlamışlardır. Bu sebeple bugün bir kimsenin İslam anlayışı değerlendirilirken esas ölçü; onun selefin yoluna ne derece uygun olduğudur.
Bu bağlamda Altay Cem Meriç’in İslam’a yaklaşımı incelendiğinde, öncelikle onun modern dönemin problemlerine cevap üretmeye çalışan bir dil kullandığı görülmektedir. Özellikle ateizm, deizm ve modern şüpheler karşısında İslam’ı savunma çabası, genç kitlelere ulaşma açısından dikkat çekicidir. Günümüz insanının zihinsel sorgulamalarına hitap eden bu yaklaşım, bir yönüyle faydalı bir alan açmaktadır.
Ancak mesele Selef-i Sâlihîn’in ölçüsüyle ele alındığında, yöntem açısından bazı farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Selef alimleri, dini savunurken kelami ve felsefi tartışmalara girmeyi çoğu zaman doğru bulmamış; imanı aklî tartışmalar üzerinden değil, vahyin açık beyanı ve sahabenin anlayışı üzerinden temellendirmiştir. Bu noktada dini sürekli tartışma zeminine çekmek, iman hakikatlerini aklî ispatlara indirgemek, selefî perspektifte temkinle karşılanan bir durumdur.
Bununla birlikte üslup meselesi de önemlidir. Selef âlimleri, dini anlatımda vakar, sükûnet ve edebi esas almışlardır. İmam Malik ve Ahmed bin Hanbel gibi büyük imamların tavrı, ilmin izzetini koruyan, tartışmadan ziyade hakikati temsil eden bir çizgiyi yansıtır. Modern dönemde ise zaman zaman polemik içeren, karşı tarafı doğrudan hedef alan bir dil kullanılabilmektedir. Bu durum, hakikatin temsilinden çok tartışmanın ön plana çıkmasına neden olabilmektedir.
Akide açısından bakıldığında ise Selef-i Sâlihîn’in yolu; tevhidi merkeze alan, bid’atlerden uzak duran ve gaybî meselelerde yorumu sınırlayan bir çizgidir. Bu anlayışta Allah’ın sıfatları te’vilsiz kabul edilir, dinin sınırları sahabe anlayışıyla belirlenir. Modern anlatımlarda ise yer yer daha geniş yorumlara ve akıl merkezli açıklamalara yer verildiği görülmektedir. Bu durum, Selefî çizgiyle tam bir örtüşme olup olmadığı noktasında tartışmaları beraberinde getirmektedir.
Sonuç olarak Altay Cem Meriç’in çalışmaları, modern çağın şüphelerine cevap verme noktasında belirli bir işlev görmektedir. Ancak Selef-i Sâlihîn perspektifi esas alındığında, yöntemin daha sade, daha rivayet merkezli ve sahabe yoluna daha sıkı bağlı olması gerektiği ifade edilebilir. Çünkü hakikat, kişilerin söylemleriyle değil; vahyin ve ilk neslin ortaya koyduğu ölçüyle belirlenir.
Nitekim sahabeden Abdullah bin Mesud’un şu sözü bu ölçüyü en veciz şekilde ortaya koymaktadır:“Sizden kim bir yol tutacaksa, ölmüş olanların yolunu tutsun. Çünkü yaşayan için fitneden emin olunmaz. Onlar Muhammed’in ashabıdır; bu ümmetin en hayırlılarıdır, kalpleri en temiz olanlarıdır.”
